Atmosferde artan karbondioksit (CO2) düzeylerinin sadece iklim üzerinde değil, sofralarımızdaki gıdaların içeriği üzerinde de önemli tesirleri olduğu ortaya kondu. Leiden Üniversitesi öncülüğünde yürütülen araştırma, yükselen CO2 oranlarının tarım eserlerini daha yüksek kalorili lakin daha düşük besin pahasına sahip ve potansiyel olarak daha toksik hale getirdiğini gösteriyor. Bulgular, kâfi besine erişimi olan toplumlarda dahi bilinmeyen yetersiz beslenme riskinin artabileceğine işaret ediyor.

Mineral ve protein oranı düşüyor

Araştırmaya nazaran bugün sağlıklı kabul edilen bir öğün gelecekte birebir besin kıymetini sunmayabilir. Artan CO2 düzeyleri nedeniyle eserlerin içeriğindeki çinko, demir ve protein üzere temel besin öğeleri azalıyor. Çalışmada incelenen bilgiler, bu besin hususlarında ortalama yüzde 4,4 oranında düşüş yaşandığını ortaya koyuyor. Birtakım eserlerde ise bu gerilemenin yüzde 38’e kadar çıktığı tespit edildi.

Besin kıymetindeki bu düşüşe rağmen eserlerin kalori ölçüsünde artış gözleniyor. Yani birebir ölçüde besin daha fazla güç sağlarken bedenin muhtaçlık duyduğu mikro besinleri daha az karşılıyor. Uzmanlara nazaran bu durum, bilhassa karbonhidrat yüklü beslenen toplumlarda obezite riskini artırabilir.

Araştırma ayrıyeten kurşun üzere kimi ziyanlı ağır metallerin konsantrasyonlarında artış olabileceğine dair işaretler bulunduğunu ortaya koyuyor.

Dünya genelinde milyarlarca insan temel besin kaynağı olarak pirinç ve buğdaya bağımlı. Çalışma, CO2 düzeylerindeki yükselişin bu iki eserde de temel besin öğelerinde bariz azalmaya yol açtığını gösteriyor. Bu durum, kâfi kalori alımına karşın beslenme yetersizliğinin artabileceği manasına geliyor.

43 farklı eser incelendi

Leiden Üniversitesi araştırmacıları, farklı çalışmalarda elde edilen tarım bilgilerini karşılaştırarak kapsamlı bir tahlil gerçekleştirdi. Çeşitli deneylerde eserler farklı CO2 düzeylerine maruz bırakılarak yetiştirildi. Araştırma grubu, CO2 artışının bitki besin içeriği üzerindeki tesirinin doğrusal olduğunu tespit etti. Yani CO2 düzeyi iki katına çıktığında, besin kıymetindeki değişim de emsal ölçüde artıyor. Bu yaklaşım sayesinde yaklaşık 60 bin ölçüm, 32 farklı besin öğesi ve 43 tarım ürünü üzerinde mukayeseli tahlil yapılabildi. İncelenen eserler ortasında pirinç, patates, domates ve buğday da yer aldı.

Çalışmada temel referans noktası olarak atmosferdeki CO2 düzeyinin 350 ppm olduğu periyot temel alındı. Araştırmacılar, bu bedelin 550 ppm’e yükselmesi durumunda eserlerin besin içeriğinde nasıl bir değişim yaşanacağını modelledi. 550 ppm düzeyinin 2065 yılına kadar ulaşılabilir bir kıymet olduğu vurgulanıyor.

Sonuçlara nazaran, CO2 düzeyindeki artışla birlikte besin öğelerinin büyük kısmı olumsuz reaksiyon veriyor. Ortalama düşüş oranı yüzde 4,4 olarak hesaplandı. Lakin birtakım eserlerde bu oran çok daha yüksek. Örneğin nohutun çinko içeriğinin yüzde 37,5’e kadar gerileyebileceği öngörülüyor. Pirinç ve buğday üzere temel besin eserlerinde ise protein, çinko ve demir oranlarında “önemli” düşüş bekleniyor.

Bugün prestijiyle atmosferdeki CO2 oranı yaklaşık 425 ppm düzeyinde bulunuyor. Bu da modelde öngörülen artışın yaklaşık yarısının halihazırda gerçekleştiği manasına geliyor. Araştırmacılara nazaran bu durum, günümüzde tüketilen besinlerin birkaç on yıl öncesine kıyasla zati daha düşük besin bedeline sahip olabileceğini düşündürüyor.