ABD hükümeti, Amerikan şirketleri tarafından geliştirilen gelişmiş yapay zeka hızlandırıcılarının dünya genelindeki sevkiyatlarını kapsayabilecek yeni bir ihracat denetim çerçevesi üzerinde çalışıyor. Reuters’ın gördüğü taslak evraka nazaran hazırlanan düzenleme yürürlüğe girerse, bilhassa büyük ölçekli yapay zeka çip sevkiyatları için ek güvenlik kuralları ve yatırım yükümlülükleri gündeme gelebilir. Bu durum bilhassa Nvidia ve AMD üzere yapay zeka çipleri geliştiren şirketleri direkt etkileyecek.

Yeni denetimler geliyor

Henüz kesinleşmeyen kurallar, yabancı ülkelerin yüksek sayıda yapay zeka çipi satın alabilmesi için ABD’de data merkezi yatırımı yapmasını yahut hükümetler ortası güvenlik garantileri sunmasını koşul koşabilecek.

Gündemdeki taslak düzenleme evvelki periyotta önerilen “AI diffusion” kurallarından farklı bir yapı öngörüyor. Bu eski yaklaşım, gelişmiş yapay zeka altyapısının kıymetli bir kısmının ABD içinde kurulmasını teşvik etmeyi ve satın alımların büyük kısmını Amerikan bulut sağlayıcıları üzerinden yönlendirmeyi amaçlıyordu.

ABD idaresi artık ise büyük ölçekli yapay zeka donanımı sevkiyatlarını diplomatik ve ekonomik müzakerelerle ilişkilendiren daha esnek bir denetim sistemi üzerinde duruyor. Bu sayede Washington’un, çip ihracatını birebir vakitte ABD’de teknoloji yatırımlarını artırmak için bir pazarlık aracı olarak kullanabileceği bedellendiriliyor.

Bu yaklaşım, eski ABD Başkanı Joe Biden dönemindeki siyasetten da farklı bir istikamet izliyor. Biden idaresi, yakın müttefik ülkelerin gelişmiş yapay zeka çiplerine erişiminde büyük ölçüde muafiyet tanınmasını savunuyordu.

ABD Ticaret Bakanlığı, yaptığı açıklamada “Ticaret Bakanlığı, Amerikan teknoloji eserlerinin inançlı ihracatını teşvik etmeye kararlıdır. Ortadoğu ile yaptığımız tarihi mutabakatlar sayesinde ihracatımızı muvaffakiyetle geliştirdik ve bu yaklaşımı resmileştirmek için hükümet içinde görüşmeler devam ediyor. Bugün yapay zeka yayılım kuralına geri döneceğimiz tarafında haberler vardı. Bunu yapmayacağız. Bu kural külfetliydi, çoka kaçmıştı ve felaketle sonuçlanmıştı.” dedi.

Küresel çapta lisans sistemi geliyor

Taslak dokümanda dikkat çeken ögelerden biri görece küçük ölçekli yapay zeka kurulumlarının bile ihracat lisansı gerektirebilecek olması. Buna nazaran 1.000 çipten daha küçük sistemler için dahi lisans süreci gündeme gelebilir.

Taslak düzenleme, orta büyüklükteki yapay zeka altyapı projeleri için de ek yükümlülükler getiriyor. Buna nazaran 100.000 çipe kadar olan kurulumlar için hükümetler ortası güvenlik güvenceleri talep edilebilecek.

ABD idaresi daha evvel benzeri bir yaklaşımı Orta Doğu’da uyguladı. Gelişmiş çiplerin satışına müsaade verilmesi için birtakım ülkelerden ABD hükümetiyle resmi güvenlik taahhütleri sunmaları istendi.

Daha büyük ölçekli projelerde ise kontrol düzeyi artabilir. Taslak metne nazaran 200.000 çipe kadar olan kurulumlar için ABD ihracat denetim yetkililerinin yerinde inceleme yapması da gündeme gelebilir.

Dev yapay zeka kümeleri için diplomatik müzakere

Taslak düzenlemenin en dikkat alımlı kısmı ise çok büyük ölçekli yapay zeka kümeleri için öngörülen özel süreç. Bir ülkede yüz binlerce çiple çalışan dev bir yapay zeka altyapısı kurulması planlandığında, onay süreci sadece ticari lisans düzeyinde kalmayacak.

Bu çeşit projelerin hayata geçebilmesi için mesken sahibi ülke hükümetinin ABD ile direkt muahede yapması ve ABD’deki yapay zeka data merkezlerine yatırım taahhüdünde bulunması gerekebilecek. Bu model, ABD’nin yakın devirde Orta Doğu ülkeleriyle yaptığı mutabakatlarla misal bir yapı taşıyor.

Yeni taslak düzenleme, halihazırda uygulanan kimi teknoloji yasaklarını ise değiştirmiyor. Örneğin Rusya ve İran üzere kara listede yer alan ülkelerin Amerikan yapay zeka çiplerine erişimi esasen mevcut kurallar kapsamında büsbütün yasaklanmış durumda. Çin için ise daha karmaşık bir tablo kelam konusu. Çin’in Nvidia tarafından geliştirilen ikinci en gelişmiş yapay zeka çiplerini satın almasına sonlu ölçüde müsaade vermişti.