NASA yöneticisi Jared Isaacman, Cuma günü yaptığı açıklamada Ay’a dönüşü hedefleyen Artemis programında esaslı değişiklikler yapılacağını duyurdu. Yeni plana nazaran vazifelerin temposu artırılacak, değerli roket yükseltmesi iptal edilecek ve Ay’a iniş takvimi tekrar düzenlenecek.

NASA’nın bu kararı almasında, Çin’in süratle ilerleyen uzay programı karşısında Ay yarışında geri kalma kaygısı değerli rol oynadı.

Artemis programında neler değişti?

NASA’nın açıkladığı yeni plan kapsamında şu değişiklikler yapıldı:

• SLS roketi için planlanan Exploration Upper Stage ve Block IB yükseltmesi iptal edildi.
• Artemis II ve Artemis III misyonlarında mevcut üst kademeye sahip SLS roketi kullanılacak.
• Artemis IV, V ve ek görevler standartlaştırılmış bir üst kademe kullanacak.
• Artemis III artık Ay’a iniş yapmayacak. Bunun yerine Orion kapsülü, SLS roketiyle fırlatılacak ve alçak Dünya yörüngesinde Starship ve/veya Blue Moon iniş araçlarıyla kenetlenecek.
• Ay’a iniş yapaacak ilk görev Artemis IV oldu.
• NASA, 2027 yılının ortalarında Artemis III ile başlayarak, 2028’de en az bir Ay inişiyle devam edecek Artemis vazifelerini yıllık olarak gerçekleştirmeyi hedefliyor.
• NASA, Artemis IV ve sonrasına yönelik ticari ay iniş araçlarının geliştirilmesini hızlandırmak için SpaceX ve Blue Origin ile çalışmalarını artıracak.

Sorunların Kaynağı: Düşük Fırlatma Sıklığı

Isaacman’ın en büyük kaygılarından biri, SLS roketinin çok düşük uçuş temposu. Geçmişteki beşerli uzay programlarında NASA çok daha sık fırlatma yapabiliyordu. Örneğin Mercury, Gemini, Apollo ve Space Shuttle devirlerinde ortalama 3 ayda bir beşerli uçuş gerçekleşiyordu. Fakat Artemis I vazifesinden bu yana yaklaşık 3,5 yıl geçti.

NASA yetkilileri ayrıyeten hazırlık süreçlerinde hidrojen ve helyum sızıntıları yaşandığını ve bunun da fırlatmaları aylarca geciktirdiğini belirtiyor. Yeni planla birlikte SLS roketinin tek bir standart konfigürasyona sahip olması ve yaklaşık 10 ayda bir fırlatılması hedefleniyor.

Apollo Programına Benzeri Bir Strateji

Yeni Artemis planı, 1960’larda uygulanan Apollo program yaklaşımına benziyor. Apollo misyonları de Ay’a inişten evvel bir dizi test uçuşu içeriyordu:

• Apollo 7 – Dünya yörüngesi testi
• Apollo 8 – Ay yörüngesi uçuşu
• Apollo 9 – Ay modülüyle kenetlenme testi
• Apollo 10 – iniş provası

NASA’nın eski Artemis planı bu orta adımların birçoklarını atlayarak direkt Ay inişine geçmeyi hedefliyordu. Uzmanlara nazaran bu hayli riskliydi. Yeni strateji sayesinde iniş araçları, kenetlenme sistemleri, bağlantı ve uzay giysileri üzere birçok kritik sistem evvel test edilecek.

Lunar Gateway’in Geleceği Belirsiz

Değişiklikler ayrıyeten Ay yörüngesinde kurulması planlanan uzay istasyonu olan Lunar Gateway projesi hakkında soru işaretleri yarattı. Bu istasyonun birtakım modülleri hâlihazırda inşa ediliyor. Lakin iptal edilen roket yükseltmesi, Gateway modüllerinin fırlatılması planlarını etkileyebilir. NASA yetkilileri bu mevzuda şimdi net bir karar açıklamadı.

Çin Faktörü

Artemis programındaki değişikliklerin ardındaki en kıymetli motivasyonlardan biri, Çin’in süratle ilerleyen Ay programı. Birçok uzay uzmanı, Çin’in beşerli Ay inişini ABD’den evvel gerçekleştirme ihtimalinin arttığını düşünüyor. Bu nedenle NASA, programı hızlandırarak Ay’da kalıcı bir varlık oluşturmayı hedefliyor.