Kozmosun bilinen en büyük yıldızlarından biri 2014 yılında dramatik bir dönüşüm geçirdi ve yeni araştırmalar, bu devin yakın vakitte süpernova olarak patlayabileceğini öne sürüyor. Yayımlanan yeni bir çalışmaya nazaran, dev yıldız WOH G64, kırmızı üstdev (Red supergiant) evresinden az görülen bir sarı üstündev (Yellow hypergiant) evresine geçti. Bu değişim, yıldızın ömrünün sonuna yaklaştığının bir işareti olabilir.

Araştırmanın bulguları, yıldızın dış katmanlarını süratle kaybettiğini, çekirdeğinin küçülürken ısındığını ve kısa hayat mühletinin son evresine yaklaştığını gösteriyor. Bilim insanları, bu süreci adeta gerçek vakitli olarak gözlemliyor olabilir.

Çok özel bir yıldız

WOH G64, 1970’lerde Büyük Macellan Bulutu’nda keşfedildi. Bu cüce galaksi, Samanyolu’nun yörüngesinde dönüyor. Başlangıçta ilgi çeken bir yıldız olarak tanımlansa da, yapılan müşahedeler yıldızın sadece olağanüstü parlak değil, tıpkı vakitte Güneş’in yarıçapından 1.500 kat daha büyük olduğunu ortaya koydu.

2024 yılında WOH G64, galaksimizin ötesinde ayrıntılı olarak fotoğraflanan birinci yıldız oldu. Very Large Telescope Interferometer sayesinde elde edilen imajlar, yıldızın etrafında besbelli bir toz yığını olduğunu ve yaşlanırken kütle kaybettiğini doğruladı.

Kozmik vakit ölçeğinde genç sayılan WOH G64’ün yaşı 5 milyon yıldan az olarak iddia ediliyor. Karşılaştırmak gerekirse Güneş, yaklaşık 4,6 milyar yaşında. WOH G64 ise süratli bir ömür sürmek ve genç yaşta ölmek üzere doğmuş bir yıldız.

Dev yıldız, dev bir gaz ve toz bulutunun çökmesi sonucu oluştu ve çekirdeğinde nükleer füzyonla hidrojen yakmaya başladı. Vakitle genişleyip helyum yakarak kırmızı üstdev evresine ulaştı.

Ancak her üstdev üstündev haline gelmez. Üsündevlerin oluşumu, çok büyük yıldızların hidrojen yakımından helyum yakımına süratle geçmesiyle gerçekleşir. Bu evrede yıldızlar dış katmanlarını kaybederken çekirdekleri küçülür. Üstündev olduğunda, sonu kaçınılmaz olarak süpernova patlamasıdır.

WOH G64’teki değişimin nedeni ne?

Pekala, WOH G64 2014’te ne yaşadı? Yeni çalışma, üstdevlerin dış yüzeyinin büyük bir kısmının yıldızdan fırladığını öne sürüyor. Bu olay yıldızın, yakındaki bir diğer yıldızla yahut eşlikçiyle etkileşime girmesiyle gerçeklemiş olabilir. Araştırmacılar, yıldızın ışık spektrumunu inceleyerek eşin varlığını doğruladı.

Bir öteki mümkünlük ise yıldızın patlamaya hazırlanıyor olması. Bu kadar büyük yıldızlar er ya da geç süpernova patlaması yaşayacak lakin vaktini evvelden belirlemek zordur. Araştırmacılar, gözlenen değişimin bir ön-süpernova evresi olabileceğini belirtiyor.

Çoğu yıldız on milyonlarca hatta milyarlarca yıl yaşar. Bir yıldızın, hele ki galaksimiz dışındaki bir yıldızın, bu kadar süratli değişimini gözlemlemek epeyce ender bir fırsat. Şayet şanslıysak WOH G64’ün süpernova patlamasını hayatlarımızda görebiliriz.