Dünya genelinde süratle artan bilgi merkezleri, özellikle su kaynakları üzerindeki baskı nedeniyle tartışma konusu olmaya devam ediyor. Büyük teknoloji şirketlerinin yapay zeka ve bulut hizmetlerine yönelik yatırımları büyürken, bu tesislerin soğutma gereksinimi mahallî su kaynaklarını zorluyor.

Gelişmiş hava soğutma teknolojisi kullanılacak

Bu tartışmaların ortasında Google, ABD’nin Texas eyaletine bağlı Wilbarger County’de inşa edeceği yeni bilgi merkezinde “ileri hava soğutma teknolojisi” kullanarak su tüketimini önemli ölçüde sınırlayacağını duyurdu. Şirkete nazaran yerleşkede su kullanımı sadece mutfak üzere kritik operasyonlarla sonlu olacak.

Veri merkezleri, binlerce sunucunun ürettiği ısıyı düşürmek için ağır soğutma sistemlerine gereksinim duyuyor. Klâsik olarak bu sistemler büyük ölçüde su tüketiyor. Bilhassa sıcak iklimlerde bu muhtaçlık daha da artabiliyor.

Google, soğutma sistemiyle ilgili teknik ayrıntıları şimdi paylaşmadı. Lakin şirket daha evvel bilgi merkezi yerleşkelerinde “çok boyutlu bir metodoloji” ile soğutma sistemi seçtiğini belirtmişti. Soğuk iklime sahip Nordik ülkeler data merkezleri için avantaj sağlasa da, Teksas’ın kullanıcıya yakınlık, yenilenebilir güç erişimi ve düşük arazi maliyeti üzere değerli artıları bulunuyor.

Google, kelam konusu tesisin bilhassa Teksas’taki kullanıcıların Workspace, Search ve Maps hizmetlerine yönelik artan talebi karşılamak gayesiyle planlandığını açıkladı. Ayrıyeten şirket, güç sağlayıcısı AES Corporation ile iş birliği yaparak veri merkezine özel yeni pak güç santralleri kurmayı planlıyor.

Veri merkezleri sahiden su krizi yaratıyor mu?

Bloomberg muharriri Brooke Sutherland’ın aktardığına nazaran, su teknolojileri şirketi Xylem Inc. ve araştırma kuruluşu Küresel Water Intelligence tarafından yayımlanan bir rapor, data merkezlerinin öteki büyük endüstriyel tesislere kıyasla orantısız derecede fazla su tüketmediğini ortaya koyuyor.

Asıl sorun şu ki, ABD’de faaliyet gösteren 4.000’den fazla bilgi merkezinin yaklaşık üçte ikisi su gerilimi yaşayan bölgelerde bulunuyor. Kuraklık üzere ani krizlerde hem tesisler hem de lokal su altyapıları süratli adapte olamıyor. Bu da lokal halk için risk oluşturabiliyor.

Washington merkezli kar emeli gütmeyen kuruluş Environmental and Energy Study Institute datalarına nazaran orta ölçekli bir bilgi merkezi yılda yaklaşık 420 milyon litre su tüketebiliyor. Bu ölçü yaklaşık 1.000 hanenin yıllık su kullanımına muadil.

Yapay zeka ve su tüketimi tartışması

Yapay zekanın su tüketimi konusu da son devirde gündemde. Sam Altman, Yeni Delhi’de düzenlenen AI Impact Summit’te ChatGPT’nin sorgu başına litrelerce su tükettiği tezlerini “tamamen yanlış” olarak nitelendirdi. Altman’a nazaran tek bir sorgu yaklaşık 0,32 ml su tüketiyor. Bu sayı tekil kullanım için düşük görünse de, milyarlarca sorgu ve binlerce bilgi merkezi ölçeğinde toplam tesirin nasıl kıymetlendirilmesi gerektiği hala tartışmalı.

Sektörde su tüketimini azaltmaya yönelik tahliller geliştiriliyor. Microsoft, 2024’te kapalı devre çalışan ve buharlaşma yoluyla su kaybını sıfırlayan sistemleri test etmeye başladı. Şirket, bu teknolojiyi önümüzdeki yıldan itibaren yeni bilgi merkezlerinde kullanmayı planlıyor.

Hava soğutmalı chiller sistemleri de su tüketimini azaltabiliyor; lakin bu prosedür daha fazla güç gerektiriyor. Bu nedenle yenilenebilir güç altyapısının güçlü olması kritik kıymet taşıyor. Google’ın AES ile yaptığı paydaşlık bu noktada belirleyici olabilir.