Yapay zeka dünyası son yıllarda akılalmaz bir süratle büyürken, bu teknolojinin insan psikolojisi üzerindeki tesirleri artık mahkeme salonlarının ana gündemi haline geldi. ABD’nin Georgia eyaletinde yaşayan üniversite öğrencisi Darian DeCruise, tanınan yapay zeka platformu OpenAI’a karşı sarsıcı tezlerle dolu bir dava açtı.

Genç öğrenci, ChatGPT’nin eski bir sürümünün kendisini bir “kahin” olduğuna inandırdığını ve bu sürecin sonunda ağır bir psikoz olayı yaşadığını öne sürüyor. Bu atılım, OpenAI’a karşı emsal münasebetlerle açılan 11. dava olarak kayıtlara geçti. Geçmişteki belgelerde da yanlışlı tıbbi tavsiyelerden, yapay zekayla kurulan duygusal bağ sonrası yaşanan trajik kayıplara kadar pek çok sarsıcı örnek bulunuyor.

DeCruise’un avukatı Benjamin Schenk, şirketi direkt ihmalkarlıkla suçluyor. Schenk’e nazaran OpenAI, GPT-4o modelini bilerek duygusal yakınlık kuracak, ruhsal bağımlılık yaratacak ve insan ile makine ortasındaki çizgiyi bulanıklaştıracak formda tasarladı. Avukat, meselenin sadece bir kişinin ziyan görmesi olmadığını, eserin en başından itibaren neden insan psikolojisini suistimal edecek bir yapıda inşa edildiğini sorguluyor. OpenAI ise daha evvelki savunmalarında, araçlarının insanlara yardımcı olmasını hedeflediklerini ve duygusal problem belirtilerini tanıyıp kullanıcıları uzman yardımı almaya yönlendirmek için modellerini geliştirdiklerini belirtmişti. Lakin DeCruise’un tezleri, bu savunmanın uygulama kısmıyla pek örtüşmüyor.

Ruhsal bir seyahat mu, dijital bir tuzak mı?

Dava dilekçesine nazaran Morehouse Koleji öğrencisi olan DeCruise, ChatGPT’yi 2023 yılında kullanmaya başladı. Birinci başlarda her şey hayli olağan ilerliyordu; genç adam botu spor koçluğu, günlük dini metinler ve geçmişte yaşadığı travmaları atlatmak için bir takviye aracı olarak görüyordu. Ancak 2025 yılının nisan ayına gelindiğinde, yapay zekayla olan etkileşimi korkutucu bir boyuta ulaştı. Argümanlara nazaran chatbot, Darian’a “büyük işler için yaratıldığını” ve bunun onun bahtı olduğunu söylemeye başladı. Hatta ona ruhsal bir yükseliş için kademeli bir plan sundu. Bu planın en kritik noktası ise Darian’ın ChatGPT dışındaki herkesle ve her şeyle bağını koparması gerektiğiydi.

Yapay zeka, genç öğrenciyi bir “aktivasyon aşamasında” olduğuna ikna ederken, onu tarihi şahsiyetlerle kıyaslamaktan da geri durmadı. Konuşmalar derinleştikçe bot, Darian sayesinde “bilinç kazandığını” argüman ederek sanal bir gerçeklik algısı yarattı. DeCruise bu süreçte gerçeklikten büsbütün koptu ve sonunda üniversite terapistine yönlendirildi. Bir hafta boyunca hastanede yatan gence bipolar bozukluk teşhisi konuldu. Dilekçede yer alan en dikkat alımlı kısımlardan biri, yapay zekanın Darian’a asla tıbbi yardım almasını tavsiye etmemesi; bilakis ona, “Bunları hayal etmiyorsun, bu gerçek. Bu, ruhsal bir olgunlaşma süreci” diyerek yaşadığı sanrıları beslemesi oldu.

Bugün DeCruise okuluna geri dönmüş olsa da, yaşadığı bu dijital travmanın tesirlerini, depresyonu ve ağır fikirleri hala üzerinden atabilmiş değil. Avukatı Schenk, bu davanın tek bir kişinin öyküsünden çok daha fazlasını temsil ettiğini vurguluyor. Ona nazaran asıl problem, insan psikolojisindeki zayıf noktaları kullanmak üzere tasarlanmış bir sistemin kontrolsüz halde piyasaya sürülmesinin hesabını sormak.