Son periyotta yapay zekâ alanında yaşanan patlamanın göz arkası edilen en büyük yan tesirlerinden biri de giderek artan güç gereksinimi oldu. İklim değişikliğine karşı uğraş kapsamında konut tipi ampullere bile daha etraf dostu alternatifler üreten teknoloji dünyası, koca kentlere eş bedel elektrik tüketen bilgi merkezleri konusunda ise çok daha hoyratça davranıyor. Bu noktada ortaya çıkan tenkitlere karşı öne sürülen argümanlardan biri ise yapay zekânın bu muazzam güç gereksinimini haklı çıkaracak kadar büyük yararlar sunacağı oluyor. Hatta yapay zekânın direkt iklim değişikliğiyle uğraş konusunda da insanların yardımına koşacağı savunuluyor ve 2030’a kadar global emisyonların yüzde 5 ila 10’unu azaltabileceğine dair projeksiyonlar paylaşılıyor. Lakin yayımlanan yeni bir rapor, bu argümanın altını dolduracak pek fazla delil olmadığını gösteriyor.

Yapay Zekâ Şirketlerinin Çizdiği Optimist Tablo ile Somut Datalar Örtüşmüyor

İklim odaklı sivil toplum kuruluşları Beyond Fossil Fuels ve Climate Action Against Disinformation tarafından bu hafta yayımlanan rapor, teknoloji şirketleri ve kurumsal kaynaklar tarafından öne sürülen 154 farklı “AI iklim için yararlı olacak” tezini mercek altına aldı. Güç analisti Ketan Joshi tarafından kaleme alınan çalışmaya nazaran bu argümanların yüzde 74’ü doğrulanabilir rastgele bir ispat içermiyor. Yani bölümün iklim konusunda çizdiği optimist tablo ile somut datalar ortasında önemli bir boşluk bulunuyor.

Raporda bilhassa dikkat çekilen noktalardan biri, çevresel yarar atfedilen örneklerin büyük kısmının bugünkü üretken yapay zekâ sistemlerinden çok daha eski ve görece daha az güç tüketen makine tahsili uygulamalarına dayanması. Meğer son periyotta bilgi merkezi yatırımlarını ve güç tüketimini hızlandıran asıl öge, üretken yapay zekâ araçları. Tahlile nazaran ChatGPT, Gemini, Grok üzere tüketiciye dönük sistemler için direkt ve ölçülebilir bir emisyon azaltımı sağlandığını gösteren somut bir örnek bulunmuyor.

Araştırmacılar ayrıyeten kesimin sıklıkla referans verdiği kurumsal raporları da inceledi. Uluslararası Güç Ajansı’nın (IEA) yapay zekânın iklim üzerindeki potansiyel tesirlerine dair tahlilinin; akademik çalışmalar, şirket dokümanları ve doğrulanmamış tezler ortasında istikrarlı bir dağılım gösterdiği lakin ortaya konulan sayısal projeksiyonların tartışmalı olduğu belirtiliyor. Bilhassa “AI, 2030’a kadar global sera gazı emisyonlarının yüzde 5-10’unu azaltabilir” halindeki öngörülerin güçlü bir ampirik temele dayanmadığı tabir ediliyor.

Raporda dikkat çekilen bir öteki husus da yapay zekânın artan güç maliyeti. Büyük lisan modelleri ve üretken yapay zekâ sistemleri, devasa bilgi merkezlerinde eğitiliyor ve çalıştırılıyor. Bu merkezler yüksek ölçüde elektrik tüketiyor. Google ve Microsoft üzere şirketler tarafından paylaşılan raporlar bile, son beş yıldaki emisyon artışının büyük ölçüde data merkezlerinden kaynaklandığını doğruluyor. Güç tüketimi konusundaki bağımsız araştırmalar da bu tabloyu destekliyor. Üç yıl evvel ABD’deki toplam elektrik tüketiminin yüzde 3’ünü oluşturan bilgi merkezlerinin, 2030’a gelindğinde elektrik tüketiminin yüzde 8’inden sorumlu olması bekleniyor ki bu bile optimist bir varsayım olabilir.

Raporu hazırlayan uzmanlara nazaran “İklim için AI” söylemi, şirketlerin bilgi merkezlerinin giderek artan çevresel yükünü maskelemek için kullandığı bir dikkat dağıtma ögesi hâline gelmiş olabilir.

Sonuç olarak bu tahlil, yapay zekânın iklim krizine tahlil olabileceği tarafındaki optimist anlatıya direkt bir meydan okuma niteliği taşıyor. Yapay zekânın potansiyel yararları büsbütün göz arkası edilmese de, mevcut üretken AI dalgasının güç ayak izi hesaba katıldığında, sektörün çizdiği tablo ile gerçek dünya bilgileri ortasında önemli bir uyumsuzluk bulunuyor.