Elektrikli sokak lambaları 19. yüzyılın sonlarından bu yana kent ömrünün değişmez bir modülü. Bu alandaki birinci örnekler, kömürle çalışan buhar türbinlerine bağlı ark lambalarıydı. Paris, Londra, New York üzere büyük kentlerin sokaklarını aydınlatan bu birinci modeller, hem yüksek güç tüketiyor hem de sık bakım gerektiriyordu. Ortadan geçen bir buçuk asırda LED teknolojisi, materyal bilimi ve güç verimliliği büyük ilerleme kaydetti. Ancak bugün bile sokak lambalarının büyük kısmı mahallî elektrik şebekesine yeraltı kablolarıyla bağlı çalışıyor. Bu da hem heyetim maliyetlerini artırıyor hem de elektrik kesintilerinde sistemin büsbütün devre dışı kalmasına yol açabiliyor.

Ancak güneş gücüne geçişle birlikte yaşanan dönüşüm, artık sokak lambalarına da yansıyor. Şebekeden bağımsız çalışan güneş güçlü tahliller geliştiren ABD merkezli Streetleaf, Amerika’nın en süratli büyüyen kentlerinden olan Austin’de inşa edilen “Novel” isimli yeni konut projesine 40 adet güneş güçlü sokak lambası kurduğunu duyurdu. Böylelikle şirketin, güneşli havalarıyla bilinen Florida ve Teksas eyaletlerinde kurduğu sistemlerin sayısı 13 bini geçti. Austin’in yanı sıra Dallas ve Houston üzere kentlerde de aşikâr bölgeler artık şebekeden bağımsız çalışan lambalarla aydınlatılıyor.

Her Bir Sokak Lambası Kendi Gücünü Üretip Depoluyor

Bu sistemlerde her bir sokak lambası aslında küçük, bağımsız bir güç ünitesi üzere çalışıyor. Direğin üst kısmında yer alan monokristal güneş paneli gündüz boyunca güneş ışığını elektriğe çeviriyor; üretilen bu güç direğin içine entegre edilmiş lityum demir fosfat (LFP) bataryada depolanıyor. Gece olduğunda ise bataryada biriken güç LED armatürü besliyor. Böylelikle sistem şebekeye bağlı olmadan kendi elektriğini üretip depolayarak çalışabiliyor ve elektrik kesintilerinden etkilenmiyor. Her bir sokak lambası kendi gücünü üretiyor ve depoluyor. 

Bu yaklaşım, klasik sistemlerde gerekli olan hafriyat, kablo döşeme, trafo irtibatı ve şebeke entegrasyonu üzere süreçleri ortadan kaldırıyor. Bilhassa yeni konut projelerinde altyapı maliyetlerinin yüksek olduğu düşünüldüğünde, bu “tak-çalıştır” modeli geliştiriciler için önemli bir lojistik avantaj sunuyor. 

Streetleaf CEO’su Liam Ryan zaten tüm bu teşebbüsün muhtaçlıktan doğduğunu söylüyor. Büyük ölçekli bir konut projesi için binlerce sokak lambası tedarik etmeye çalıştıklarında, hem ekonomik hem de uzun vadeli bakım garantisi sunabilecek bir tahlil bulamadıklarını belirtiyor. Bunun üzerine kendi sistemlerini geliştirmeye karar vermişler. Şirket sadece eser satışı yapmıyor; tıpkı vakitte hizmet kontratı modeliyle çalışarak geliştiricilerin yüksek başlangıç maliyetlerinden kaçınmasına da imkân tanıyor. Bu modelde proje sahipleri heyetim için peşin ödeme yapmak yerine aylık hizmet bedeli ödüyor. Şirkete nazaran bu bedel, birçok durumda mahallî elektrik dağıtım şirketine ödenecek fiyatlardan daha düşük kalıyor.

Streetleaf, Farklı Batarya ve Aydınlatma Kapasitesine Sahip Üç Alternatif Sunuyor

Teknik tarafta ise üç farklı eser ailesi bulunuyor. 150 W’lık güneş paneli ile 820 Wh batarya kapasitesine sahip Streetleaf AVE modeli, 5.400 lümen ışık çıkışı sunuyor. Daha güçlü BLVD modeli 7.200 lümen üretiyor; 220 W panel ve 1,23 kWh batarya ile geliyor. Daha küçük ölçekli PATH modeli ise 588 lümen çıkışa sahip ve gömülü 27 W güneş hücreleri ile 102 Wh batarya barındırıyor. Büyük modeller beş yıl garantiyle sunulurken, PATH modeli bir yıl garanti ile geliyor. Tüm sistemler 3000K renk sıcaklığında, yaban hayatına daha az ziyan verdiği belirtilen “turtle safe” ışık tonunu kullanıyor.

Sistemlerin dikkat çeken özelliklerinden biri de 5 günlük batarya otonomisi. Yani kâfi şarjla beş güne kadar güneş görmeden çalışabiliyorlar. Ayrıyeten hava varsayımlarına nazaran devreye giren bir “fırtına takip” modu bulunuyor. Uzun vadeli kapalı hava beklendiğinde ışık düzeyi otomatik olarak düşürülüyor; lakin hareket sensörleri faal kalıyor ve araç ya da yaya algılandığında aydınlatma düzeyi yükseltiliyor. Bu da güç verimliliği ile güvenlik ortasında bir istikrar kurulmasını sağlıyor.

Elbette bu sistemlerin coğrafik sonları var. Şirket, bilhassa yıl boyunca yüksek güneşlenme mühletine sahip kentleri hedefliyor. Daha az güneş alan bölgelerde ise daha büyük panel ve batarya kombinasyonları kullanılarak misal performans sağlanmaya çalışılıyor. Yani tahlil büsbütün kozmik değil; lakin yanlışsız iklim şartlarında şebekeye bağlı sistemlere güçlü bir alternatif oluşturuyor.

Şu ana kadar 13 bin sokak lambası kuran şirketin maksadı bu sayıyı 100 binin üzerine çıkarmak. Şayet Streetleaf’in bu teşebbüsü muvaffakiyete ulaşırsa, diğer ülkelerde öbür şirketlerin de emsal tahliller sunduğunu görmeye başlayabiliriz.