İnternet dünyası, son periyotta “AI slop” olarak isimlendirilen ve yapay zeka tarafından seri halde üretilen içerik kirliliğinin pençesine düştü. İzmir İktisat Üniversitesi (İEÜ) Yeni Medya ve İrtibat Kısmı Dr. Öğretim Üyesi Sarphan Uzunoğlu, toplumsal medyada gerçeği düzmeceden ayırmanın her geçen gün zorlaştığını belirterek kritik ihtarlarda bulundu. Türkiye’deki etkin internet kullanıcısının 77 milyonu aşmasıyla birlikte, bilhassa çocuklar ve gençler için dijital dünya çok daha riskli bir alan haline gelmiş durumda.

Dr. Sarphan Uzunoğlu, dijital platformların çalışma mantığının doğruluğu değil, etkileşimi ön planda tuttuğuna dikkat çekiyor. Düşük kaliteli fakat süratli tüketilen içerikler, yalnızca duygusal reaksiyon ürettiği için algoritmalar tarafından daha fazla öne çıkarılıyor. Bu durum, toplumsal medya devlerini “tarafsız aracı” kimliğinden uzaklaştırarak içeriği seçen birer editoryal güç haline getirdi. Uzunoğlu’na nazaran, platformlar bir yandan yasal düzenlemelerle baskılanırken, öbür yandan iş modellerini ayakta tutmak için yüksek etkileşimli geçersiz içeriklere bağımlı kalmaya devam ediyor.

“Gerçeklik artık görünürlükle karıştırılıyor”

Dijital dünyanın en büyük problemlerinden biri, kullanıcının içerik üzerinde düşünecek vaktinin elinden alınması. Bildirimler ve daima akan trend listeleri, insanları mantıklı bir kıymetlendirme yapmak yerine yalnızca süratlice reaksiyon vermeye çağırıyor. Bu ortamda yetişen 10-20 yaş aralığındaki gençler için tehlike çok daha büyük. Dr. Uzunoğlu, çok izlenen şeyin gerçek, çok paylaşılanın ise pahalı kabul edildiği bir öğrenme sürecinin yerleştiğini savunuyor. Bu durum uzun vadede eleştirel düşünme yetisini zayıflatırken, yüzeysel bir dünya algısını da beraberinde getiriyor.

Çocukları dijital dünyadan büsbütün koparmak natürel ki mümkün değil. Dr. Uzunoğlu, ailelere çocuklarıyla birlikte izledikleri içerikler üzerine sohbet etmelerini öneriyor. İçeriğin neden karşılarına çıktığını yahut ne hissettirdiğini konuşmak, gençlerin dijital dünyaya karşı savunma sistemlerini güçlendiriyor. Ayrıyeten platformların teklif sistemlerinin şeffaflaşması ve yaşa hassas algoritmaların uygulanması artık bir lüks değil, kamusal bir sorumluluk olarak görülüyor.

Firmalar için inanç inşa etme rehberi

Şirketlerin yapay zeka içeriklerini etiketlemesi yahut filigran kullanması olumlu bir adım olsa da tek başına kâfi değil. Dr. Uzunoğlu, sorumluluğu tamamen kullanıcının omzuna yükleyen “biz uyardık, gerisi senin sorunun” yaklaşımının inanç inşasında başarısız olacağını söz ediyor. Firmaların yalnızca ihtar koyması yetmiyor; bu içeriklerin neden öne çıkarıldığını da şeffaf bir biçimde açıklamaları gerekiyor. Aksi takdirde, kullanıcıyı daima tetikte tutan bu sistemler, dijital itimadı kökten sarsma riski epey yüksek…