Uzay yarışının en ikonik lakin bir o kadar da gözden uzak kalmış kahramanlarından biri, 60 yıl sonra yine gündemde. Sovyetler Birliği’nin 1966 yılında Ay yüzeyine indirmeyi başardığı Luna 9 aracı, bataryaları bittikten sonra sessizliğe gömülmüş ve yarım asrı aşkın müddettir “kayıp” statüsünde kalmıştı.

Ama artık gökbilimciler, yapay zekanın gücünü kullanarak bu tarihi enkazın son pozisyonunu bulduklarını düşünüyor. Luna 9, öbür bir gök cismine yumuşak iniş yapan birinci insan imali obje olarak tarihe geçmişti ve artık çağdaş teknoloji sayesinde Ay’ın tozlu düzlüklerinde yine izine rastlanıyor.

Luna 9’un kıssası, aslında imkansız görünen bir başarıyı temsil ediyor. O yıllarda pek çok bilim insanı, Ay yüzeyinin devasa bir bataklık üzere olduğunu ve üzerine inen her şeyi yutacağını düşünüyordu. 31 Ocak 1966’da fırlatılan araç, Ay yüzeyine yaklaştığında iniş kapsülünü hür bıraktı ve kendisi inançlı bir arada çarparak imha oldu. İniş kapsülü ise yüzeyde birkaç defa zıpladıktan sonra durdu ve dört adet yaprak gibisi paneli açarak istikrarını sağladı. Üzerindeki döner aynalı kamera sistemiyle, Dünya dışından çekilen birinci yüzey fotoğraflarını göndererek Ay toprağının aslında hayli sağlam bir taban olduğunu tüm Dünya’ya kanıtladı. Üç gün süren bu tarihi yayının akabinde bataryaları tükendi ve Luna 9, derin bir sessizliğe gömüldü.

Yapay zeka Ay’ın derinliklerinde iz sürüyor

Sovyet yetkililerin o devirde Pravda gazetesinde yayımladığı koordinatlar, o günün hesaplama teknikleri nedeniyle epey meçhuldü ve gerçek iniş alanı bu noktanın onlarca kilometre uzağında olabilirdi. NASA’nın Ay Yörünge Keşif Aracı LRO 2009 yılından bu yana Ay yüzeyini yüksek çözünürlükle tarıyor olsa da, bu devasa data yığını içinde küçük bir metal kesimini bulmak samanlıkta iğne aramaktan farksız bir hal aldı. Işık açıları, gölgeler ve karmaşık yer yapısı, insan gözünün bu kalıntıları seçmesini neredeyse imkansız hale getirdi.

İşte tam bu noktada devreye “YOLO-ETA” ismi verilen özel bir makine tahsili algoritması girdi. Araştırmacılar, bu yapay zeka modelini insan üretimi uzay araçlarını tanıması için eğitti. Algoritma evvel bilinen iniş alanlarını muvaffakiyetle teşhis etti, akabinde Luna 9’u bulmak için şiddetli bir mesaiye başladı.

Sonuçlar hayli heyecan verici gözüküyor. Yapay zeka, 7,03 Kuzey ve -64,33 Doğu koordinatları yakınlarında bir dizi insan imali obje kümesi tespit etti. Bu bölgenin topoğrafyası ve ışık yansıması, Luna 9’un 1966 yılında gönderdiği panoramik manzaralardaki düz ufuk çizgisiyle de tam ahenk gösteriyor.

Bilim takımı, bu bulgunun şimdi kesin bir ispat teşkil etmediğini lakin tekrar görüntüleme yapılması gereken en güçlü aday olduğunu belirtiyor. Şayet Luna 9’un yeri katılaşırsa, yalnızca uzay tarihinin kayıp bir sayfası aydınlanmış olmayacak, tıpkı vakitte derin öğrenme teknolojilerinin Dünya dışı keşiflerde ne kadar tesirli olabileceği de bir defa daha kanıtlanmış olacak.