Çin, 2025 yılında güneş ve rüzgar gücünde rekor seviyede kapasite artışı yaşarken enteresan bir biçimde birebir periyotta son yılların en ağır kömür santrali inşa sürecine de sahne oldu. Yeni yayımlanan bir araştırma raporu, dünyanın en büyük karbon salımı yapan ülkesi olan Çin’in, iklim amaçları açısından tartışmalı bir istikrar siyaseti izlediğini ortaya koydu.

Centre for Research on Energy and Clean Air (CREA) ile Küresel Energy Monitor tarafından hazırlanan ortak rapora nazaran Çin, 2025’te 1 gigawatt ve üzeri kapasiteye sahip 50’den fazla büyük kömür ünitesini devreye aldı. Bu sayı, evvelki on yıl boyunca yıllık ortalamanın çok üzerinde. 1 gigawatt’lık bir kömür ünitesi, kullanım yoğunluğuna bağlı olarak yüz binlerce haneden 2 milyondan fazla konuta kadar elektrik sağlayabiliyor.

Kömür kapasitesinde sert artış

Rapora nazaran Çin, 2025 yılı genelinde toplam 78 gigawatt yeni kömür enerjisi kapasitesini elektrik sistemine ekledi. Bu artış, evvelki yıllara kıyasla keskin bir sıçrama manasına geliyor. Küresel Energy Monitor’den raporun muharrirlerinden Christine Shearer, bu büyüklüğe dikkat çekerek, “Çin, yalnızca 2025’te Hindistan’ın son on yılda devreye aldığı toplam kömür kapasitesinden daha fazlasını devreye aldı” ifadesini kullandı.

Buna rağmen kömürün toplam elektrik üretimindeki hissesi küçük de olsa geriledi. Güneş ve rüzgar gücündeki süratli büyüme, elektrik talebindeki artışın tamamını karşıladı ve kömürden üretilen elektriğin hissesi yaklaşık yüzde 1 oranında düştü.

Çin Ulusal Güç Yönetimi datalarına nazaran ülke, 2025’te 315 gigawatt güneş gücü ve 119 gigawatt rüzgar gücü kapasitesi ekledi. Bu sayılar, Çin’in yenilenebilir güç alanındaki global liderliğini pekiştirdiğini gösteriyor.

Sebebi elektrik kesintileri olabilir

Pak güç yatırımlarındaki bu süratli artışa karşın Çin’in neden ağır biçimde kömür santrali inşa ettiği sorusu raporun merkezinde yer alıyor. Uzmanlara nazaran cevap tek bir nedene dayanmıyor.

Çin, ABD ve Avrupa’ya kıyasla daha erken bir ekonomik gelişim etabında bulunuyor. 1,4 milyarlık nüfusun daha büyük bir kısmının orta sınıfa yükselmesi, klima, beyaz eşya ve başka elektrikli aygıtlara olan talebi artırıyor. Tıpkı vakitte fabrikaların üretim temposu ve yapay zeka üzere yüksek güç tüketen teknolojiler de elektrik muhtaçlığını süratle yükseltiyor.

2021 ve 22 yıllarında Çin’de kimi bölgelerde önemli elektrik kesintileri yaşanmıştı. Hatta bir kentte dönüşümlü elektrik kesintileri uygulanmıştı. Çin bu devirde güç arz güvenliği önceliklendirmişti. Hükümetin bu periyotta kömür santrallerine yeşil ışık yakması, müracaat ve müsaade süreçlerinde büyük bir artışa yol açtı. CREA analistlerinden ve raporun müelliflerinden Qi Qin’e nazaran, 2022-2023’te verilen müsaadeler, 2025’te devreye giren kapasite artışının temelini oluşturdu.

Bu ortada rapora nazaran geçen yıl 83 gigawatt’lık yeni kömür santrali inşaatı başlatıldı, bu da önümüzdeki devirde sisteme daha fazla kömür kapasitesi girebileceğine işaret ediyor.

Çin hükümeti, kömürün rüzgâr ve güneş üzere hava şartlarına bağlı güç kaynakları için bir istikrar ögesi olduğunu savunuyor. Bilhassa 2022’de yaşanan elektrik problemlerinde, batı bölgelerini etkileyen kuraklığın hidroelektrik üretimini düşürmesi bu yaklaşımı güçlendirdi. Ulusal Kalkınma ve Islahat Kurulu, kömür santrallerinin önümüzdeki yıllarda “destekleyici ve dengeleyici bir rol” üstlenmeye devam etmesi gerektiğini vurguladı. Bölüm temsilcileri de kömürün, güç sistemi istikrarı açısından hala kritik olduğunu savunuyor.