Samanyolu’nun merkezinde yer alan Sagittarius A*, yıllardır üstün kütleli bir kara delik olarak kabul ediliyor. Güneş’in yaklaşık 4 milyon katı kütleye sahip olduğu düşünülen bu dev cismin varlığı, galaksinin merkezinde binlerce kilometre süratle dönen yıldızların hareketleriyle ve 2022’de Event Horizon Telescope tarafından paylaşılan ünlü “kara delik gölgesi” imajıyla desteklenmişti. Hasebiyle bugüne kadar astronomi dünyasındaki hâkim görüş, Samanyolu’nun merkezinde üstün kütleli bir kara delik bulunduğu tarafındaydı. Lakin yayımlanan yeni bir araştırma, bu temel kabule meydan okuyor.

Samanyolu’nun Merkezinde Kara Delik Değil, Ağır Bir Karanlık Unsur Çekirdeği Olabilir

Monthly Notices of the Royal Astronomical Society’de yayımlanan çalışmaya nazaran, Samanyolu’nun merkezinde bir kara delik yerine son derece ağır bir karanlık unsur çekirdeği bulunuyor olabilir. Milletlerarası bir astronom grubu, “fermiyonik karanlık madde” ismi verilen ve fermiyonlardan (elektron ve proton üzere maddeyi oluşturan temel parçacıklarla tıpkı fizikî kurallara uyan parçacıklar) oluştuğu varsayılan bir hususun, galaksinin merkezinde harika ağır bir çekirdek ve bunun etrafında geniş, dağınık bir hâle oluşturabileceğini öne sürüyor. Araştırmacılara nazaran bu yapı, yerçekimsel tesirleri bakımından bir kara delikten ayırt edilemeyecek sonuçlar doğurabilir.

Ortaya koyulan bu yeni modelin en dikkat alımlı yanı, farklı ölçeklerdeki müşahedeleri tek bir çerçevede birleştirebilmesi. Galaktik merkeze son derece yakın pozisyonda, binlerce kilometre/saniye süratle dolanan S-yıldızlarının yörüngeleri uzun müddettir kara delik hipotezinin en güçlü delilleri ortasında gösteriliyordu. Tıpkı biçimde, merkezde gözlemlenen ve G-kaynakları olarak bilinen tozla kaplı cisimlerin davranışları da bu devasa kütlenin varlığına işaret ediyordu. Yeni model, bu yıldızların ve cisimlerin yörüngelerini açıklayabildiğini tez ediyor. Dahası, Avrupa Uzay Ajansı’nın Gaia DR3 bilgilerinde ortaya çıkan ve galaksinin dış bölgelerinde dönüş suratının beklenenden daha yavaş seyrettiğini gösteren bulgular da bu çerçevede yorumlanabiliyor. Araştırmacılara nazaran merkezdeki ağır çekirdek ile galaksiyi saran karanlık unsur hâlesi aslında birebir daima yapının iki farklı tezahürü olabilir.

Çalışmanın bir öbür kritik boyutu ise kara delik “gölgesi” problemi. 2022’de paylaşılan Sagittarius A* manzarası, ışığın olay ufku etrafında bükülmesi sonucu oluşan karanlık merkez ve parlak halkayla kara delik teorisinin güçlü bir görsel ispatı olarak sunulmuştu. Lakin araştırmacılar, gereğince ağır bir fermiyonik karanlık unsur çekirdeğinin de güçlü kütleçekimi sayesinde ışığı benzeri biçimde bükebileceğini ve merkezde karanlık bir bölge ile onu çevreleyen parlak bir halka oluşturabileceğini savunuyor. Yani gözlenen gölge, mecburî olarak bir olay ufkunun varlığını kanıtlamıyor olabilir.

Elbette mevcut müşahedeler, kara delik ile ağır karanlık husus çekirdeği senaryosu ortasında kesin bir ayrım yapmaya yetmiyor. Bu noktada gelecekteki müşahedeler belirleyici olabilir. Şili’deki Çok Büyük Teleskop’ta (VLT) bulunan GRAVITY interferometresiyle yapılacak daha hassas ölçümler ve kara deliklerin etrafında var olması beklenen fakat karanlık unsur çekirdeklerinde oluşmayacağı öne sürülen “foton halkaları”nın aranması, iki senaryodan hangisinin gerçek olduğunu ortaya koyabilir.