Son periyotta yaşanan işten çıkarmalarla ilgili en tartışmalı sorulardan biri şu: Yapay zeka hakikaten bu kararların ardındaki ana neden mi, yoksa şirketlerin diğer sorunları gizlemek için tercih ettiği kolay bir öykü mi?

New York Times’ta yayımlanan bir tahlil, giderek daha sık duyulan “AI-washing” eğilimine dikkat çekiyor. Bu kavram, şirketlerin işten çıkarmaları yapay zeka ile ilişkilendirerek aslında farklı sebeplerden kaynaklanan kararları teknoloji üzerinden meşrulaştırmasını tabir ediyor. Bilhassa pandemi devrinde çok istihdam yapan firmalar için bu açıklama epeyce kullanışlı görünüyor.

Rakamlar, raporlar ve soru işaretleri

2025 yılı içinde açıklanan bilgilere nazaran, yapay zeka gerekçesiyle 50 binden fazla kişinin işten çıkarıldığı belirtiliyor. Amazon ve Pinterest de dahil olmak üzere birçok teknoloji şirketi, son iş gücü azaltımlarında yapay zekayı sorumlu gösteren firmalar ortasında yer aldı.

Ancak Ocak ayında yayımlanan bir Forrester raporu bu anlatıya temkinli yaklaşıyor. Rapora nazaran, yapay zeka kaynaklı işten çıkarmaları duyuran pek çok şirketin, bu konumların yerini dolduracak olgun ve test edilmiş yapay zeka uygulamaları şimdi hazır değil. Bu durum, mali münasebetlerle alınan kararların gelecekteki yapay zeka planlarına bağlandığı bir “AI-washing” eğilimine işaret ediyor.

Brookings Institute’ta kıdemli araştırma vazifelisi olan Molly Kinder da benzeri bir noktaya dikkat çekiyor. Kinder’a nazaran, işten çıkarmaları yapay zeka ile açıklamak yatırımcılar açısından son derece cazip bir ileti veriyor. Alternatifinin ise çok daha güç bir itiraf manasına geldiğini söylüyor: İşlerin uygun gitmediğini kabul etmek.

Görünen o ki yapay zeka, sırf iş süreçlerini değil, şirketlerin kriz anlatılarını da dönüştürmüş durumda. Gerçek dönüşüm ile telaffuz ortasındaki çizgi ise her zamankinden daha bulanık.