Dünyanın en güçlü parçacık hızlandırıcısı olarak bilinen CERN’e ilişkin Büyük Hadron Çarpıştırıcısı (LHC), sırf bilimsel keşifleriyle değil, güç verimliliğine yönelik yeni uygulamalarıyla da gündemde. Ocak ayının ortasından bu yana LHC, Fransa’da binlerce haneye ısı sağlıyor. Bu uygulama, hem klasik güç kaynaklarına olan bağımlılığı azaltmayı hem de binlerce ton karbondioksit (CO2) salımını önlemeyi hedefliyor.

Atık ısı kent şebekesine aktarılıyor

İsviçre merkezli nükleer araştırma kuruluşu CERN, 27 kilometre uzunluğundaki LHC’nin soğutma devrelerinden çıkan sıcak suyu kıymetlendiren yeni bir ısı değişim sistemini (eşanjör) devreye aldı. Bu sistem sayesinde daha evvel atmosfere bırakılan atık ısı, Fransa’nın Ferney-Voltaire kasabasındaki bölgesel ısıtma ağına aktarılıyor. Kelam konusu ısıtma ağı, 12 Aralık’ta resmen hizmete girdi ve kapasitesi prestijiyle binlerce konutun ısı muhtaçlığını karşılayabilecek seviyede.

Bu proje ile birlikte LHC de birinci sefer yenilenebilir bir termal güç kaynağı olarak kullanılmış oluyor. Yer altındaki halka biçimindeki hızlandırıcı, yüzeyde yer alan sekiz farklı noktadan denetim ediliyor. Isı geri kazanım sisteminin irtibat noktası ise Fransa-İsviçre hududunda bulunan Point 8 olarak belirlendi. Bu nokta, Ferney-Voltaire’e yaklaşık 2,7 kilometre uzaklıkta yer alıyor.

Point 8’de bulunan bilhassa kriyojenik sistemlerin suyla soğutulması gerekiyor. Bu süreçte, ekipmanlar soğurken su ısınıyor. Olağan şartlarda bu sıcak su, soğutma kuleleri aracılığıyla ısısını atmosfere bırakarak tekrar sisteme gönderiliyordu. Yeni sistemle birlikte sıcak su evvel ikisi de beşer megavat kapasiteli olan iki eşanjörden geçiriliyor. Böylelikle elde edilen ısı, direkt Ferney-Voltaire’in ısıtma şebekesine aktarılıyor.

CERN, araştırma faaliyetlerini etkilemediği sürece bölgesel ısıtma ağına daima olarak güç sağlamayı planlıyor. Ferney-Voltaire şu anda CERN’den en fazla beş megavat ısı alabiliyor. Lakin hızlandırıcıların tam kapasiteyle çalışması durumunda sistemin 10 megavata kadar çıktı sağlayabilecek potansiyele sahip olduğu belirtiliyor.

Yıllık 30 GWh tasarruf hedefleniyor

CERN’in güç verimliliği çalışmaları bununla hudutlu değil. Prévessin Data Merkezi, entegre edilen ısı geri kazanım sistemi sayesinde 2026/2027 kışından itibaren tesis binalarının büyük kısmını ısıtacak. Ayrıyeten, LHC’nin Point 1 soğutma kulelerinden elde edilecek ısının, CERN’in Meyrin alanındaki binalara aktarılması da planlar ortasında yer alıyor.

CERN temsilcilerine nazaran, hayata geçirilen ve planlanan tüm bu projeler bir ortaya geldiğinde 2027 prestijiyle yılda 25 ila 30 gigavat-saat (GWh) enerji tasarrufu sağlanacak.