Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Fransa ile birlikte yürütülen ve uzun müddettir uyuşmazlıklarla gündeme gelen Geleceğin Muharebe Hava Sistemi (FCAS- Future Combat Air System) projesinin mevcut haliyle devam etmeyebileceğini açıkladı. Merz’in açıklamaları, Airbus’ın ortak savaş uçağı üretiminden fiilen vazgeçtiğini duyurmasının çabucak akabinde geldi. Bu durum, Avrupa’nın en savlı savunma projelerinden biri olarak görülen FCAS’ın geleceğini önemli biçimde tartışmaya açtı.

Merz, FCAS kapsamında Paris ve Berlin’in kesinlikle ortak birtakım sistemler geliştireceğini vurgulasa da projenin merkezinde yer alan ortak muharebe uçağı bileşeninin iptal edilebileceğini kabul etti. Yaklaşık 100 milyar avroluk bir çerçeveye sahip olan FCAS, Almanya ve Fransa’nın hava savunma alanındaki amiral gemisi projelerinden biri olarak biliniyor.

“Ortak sistemler kesin, uçak belirsiz”

Alman Başbakan, Fransa ile ağır müzakerelerin sürdüğünü belirterek, “Bu sorunu çözmeye çalışıyoruz. Her halükarda, ortak sistemler olacak.” sözlerini kullandı. Fakat Merz, ortak 6. kuşak savaş uçağının geliştirilip geliştirilmeyeceğine dair kararın önümüzdeki haftalar içinde netleşmesini beklediğini söyledi. Bu açıklama, projenin ölçeğinin önemli halde daraltılabileceği tarafındaki beklentileri güçlendirdi.

FCAS’ın en kritik ögesi olan muharebe uçağı konusunda Fransa merkezli Dassault Aviation ile Airbus’ın Almanya merkezli savunma ünitesi ortasında uzun müddettir devam eden bir güç mücadelesi bulunuyor. Taraflar bilhassa uçağın tasarımı, üretim yapısı ve karar alma düzenekleri konusunda uzlaşmakta zorlanıyor.

Tansiyonu tırmandıran son açıklama ise Airbus Defence and Space CEO’su Michael Schoellhorn’dan gelmişti. Schoellhorn, Dassault’un yaklaşımının Avrupa çapında gerçek manada iş birliğine dayalı bir projeyle örtüşmediğini savunarak ortak savaş uçağı fikrinden vazgeçtiklerini açıkça lisana getirdi. Airbus cephesine nazaran Dassault, projede tek kelam sahibi olmak istiyor ve bu yaklaşım Airbus tarafından kabul edilebilir bulunmuyor.

Kasım ayında yayımlanan değerlendirmelerde Fransa ve Almanya’nın ortak muharebe uçağı fikrini bir kenara bırakarak FCAS kapsamında daha çok “combat cloud” olarak isimlendirilen komuta-kontrol ve ağ merkezli savaş sistemlerine odaklanmayı tartıştığı ortaya çıkmıştı.

Liderlik yapısı ana sorun

Dassault ile Airbus ortasındaki temel sorun, liderlik yapısında düğümleniyor. Başlangıçta Rafale savaş uçağının üreticisi Dassault’un başkan, Airbus’ın ise ortak olarak konumlandığı model öne sürülmüştü. Dassault, tedarikçiler ve kritik kararlar üzerinde tam yetki talep ederken Airbus ise bu taleplerin, projeyi fiilen tek taraflı hale getireceğini öne sürmüştü. Hatta aralık ayında Dassault’un, Airbus’ı açıkça alt yüklenici olarak tanımlayan ve kontrolün Fransız askeri tedarik kurumu tarafından yapılmasını öngören yeni bir teklif sunduğu da kulislere yansımıştı.

Fransız tarafı projeyi kurtarma konusunda istekli görünse de yetkililer zorlukların farkında olduklarını kabul ediyor. Görüşmelere yakın bir kaynak, FCAS’ın her vakit siyasi bir proje olduğunu vurgulayarak “Asıl soru, devam etmek için kâfi siyasi irade var mı? Fransa’da var, Almanya’da yok” değerlendirmesinde bulundu.