Yapay zeka dünyasında son yıllarda hakim olan genel inanış, bu modellerin ne kadar çok datayla beslenirse o kadar akıllı hale geleceği ve sonunda insan üzere düşünebilen sistemlere dönüşeceği istikametindeydi. Lakin dev teknoloji şirketlerinin milyarlarca dolarlık bu büyük kumarı, beklenmedik bir matematiksel duvara çarpmış olabilir.

Baba-oğul araştırmacılar Vishal ve Varin Sikka tarafından yayımlanan yeni bir çalışma, büyük lisan modellerinin belli bir karmaşıklık düzeyinin ötesindeki misyonları yerine getirmesinin matematiksel olarak imkansız olduğunu savunuyor. Bu bulgu, yapay zekanın sonsuz bir gelişim eğrisine sahip olduğu savını da kökten sarsabilir.

Araştırmanın ulaştığı sonuç aslında epeyce sade bir mantığa dayanıyor: Bir yapay zeka modeline verilen vazife yahut istem, modelin sürece kapasitesinden daha karmaşık bir hesaplama gerektirdiğinde sistem tıkanıyor. Bu noktada model ya misyonu tamamlayamıyor ya da büsbütün yanlış bir sonuç üreterek “halüsinasyon” dediğimiz yanlışlı süreçlere sürükleniyor. Karmaşık denklemlerle desteklenen bu çalışma, teknoloji dünyasının “sınır gökyüzüdür” vaatlerine çok daha alçak bir tavan çiziyor.

Akıl yürütme mi, yalnızca taklit mi?

Bu araştırma, bilhassa “ajan tipi” yapay zeka modellerine yönelik beklentileri de bir epey soğutuyor. İnsan kontrolü olmadan çok etaplı misyonları kendi başına tamamlayabilen sistemlerin, yapay genel zekaya (AGI) giden yolda anahtar olacağı düşünülüyordu. Ama Sikka ailesinin çalışması, bu modellerin karmaşık mantık zincirlerinde neden sınıfta kaldığını matematiksel bir muhakkak ortaya koyuyor. Aslında bu, yapay zekanın yeteneklerine kuşkuyla bakan ilk çalışma değil. Geçtiğimiz yıl Apple araştırmacıları da emsal bir sonuca ulaşmış, lisan modellerinin gerçek manada “düşünmediğini”, yalnızca düşündüğüne dair çok ikna edici bir illüzyon yarattığını belirtmişti.

Yapay zekanın yaratıcılık konusundaki hudutlarını zorlayan testler de şimdiye kadar pek iç açıcı sonuçlar vermedi. Birçok uzman, bu modellerin çalışma prensibi gereği asla bizim anladığımız manada bir “zekaya” sahip olamayacağını savunuyor. Sikka’ların sunduğu deliller da bu görüşü destekleyen en güçlü akademik dokümanlardan biri haline geldi. Mevcut datalar ışığında, yapay zekanın Elon Musk üzere isimlerin tez ettiği üzere bu yılın sonunda insan zekasını aşması, bilimsel bir gerçeklikten çok optimist bir temenni olarak kalıyor. Görünen o ki, yapay zekayı daha akıllı yapmanın yolu yalnızca daha fazla bilgi yüklemekten değil, temel hesaplama mantığını kökten değiştirmekten geçecek…