Yapay zeka odaklı data merkezleri süratle büyürken bu tesislerin güç ve su tüketimi giderek daha büyük bir çevresel ve ekonomik sorun haline geliyor. Los Angeles merkezli teşebbüs Karman Industries, bu sıkıntıya alışılmışın dışında bir tahlille yaklaşarak SpaceX roket motorlarında kullanılan teknolojiyi bilgi merkezi soğutmasına uyarladı. Şirket, geliştirdiği yeni kuşak sistemle bilgi merkezlerini daha az alan kaplayarak, daha düşük güçle ve hiç su kullanmadan soğutmayı hedefliyor.

Karman, kısa müddet evvel 20 milyon dolarlık yeni yatırım aldığını ve yıl bitmeden Long Beach’te birinci kompresörlerinin üretimine başlamayı planladığını duyurdu.

Geleneksel bilgi merkezlerinde soğutma, fanlar ve klima sistemleriyle sağlanıyor. Daha büyük tesislerde ise çiplerin yakınından geçen sıvılar ısıyı emiyor, akabinde bu sıcak sıvı açık alanlardaki soğutma tesislerine yönlendiriliyor. Ortalama büyüklükte bir bilgi merkezi günde 130 bin litreden fazla su tüketirken soğutma sistemleri toplam elektrik tüketiminin yüzde 40’ına kadarını oluşturabiliyor.

Roket motorlarından ilham alındı

Karman’ın geliştirdiği sistem, prensip olarak meskenlerde kullanılan ısı pompalarına benziyor. Buradaki temel fark soğutucu akışkan olarak yüksek basınç altında sıvı karbondioksit kullanılması ve bu akışkanın fanlar yerine roket motoru teknolojisinden türetilmiş düzeneklerle dolaştırılması. Bu yaklaşım sayesinde şirket, data merkezlerinde soğutma için gereken ekipman alanını yüzde 80 oranında azaltabildiğini belirtiyor.

Sistemin kalbinde yer alan döner kompresörler dakikada 30 bin bölüm hızla çalışıyor. Bu kıymet, klâsik kompresörlerin yaklaşık 10 katı. Karman’ın kurucu ortağı ve CTO’su Chiranjeev Kalra’ya nazaran bu suratlara ulaşmak, birkaç yıl öncesine kadar mümkün değildi. Elektrikli araçlar ve otomotiv kesiminde geliştirilen yüksek süratli motorlar, bu teknolojinin önünü açtı. Bu ortada şirketin 23 kişilik grubunun yaklaşık üçte biri SpaceX yahut Rocket Lab geçmişine sahip.

Hiç su kullanılmıyor

Karman’ın sistemi, dış hava şartlarına bağlı olarak tıpkı soğutma kapasitesini yarıdan daha az güçle sağlayabiliyor. Isı pompası, fazla ısıyı direkt havaya verebildiği üzere, ek soğutma süreçlerine yönlendirebiliyor yahut güç üretiminde kullanılabilecek halde geri kazanabiliyor. En dikkat cazip avantajlardan biri ise sistemin hiç su gerektirmemesi. Bu özellik, bilhassa çok sıcak ve su kıtlığı yaşanan bölgelerde data merkezi kurulumunu çok daha cazip hale getiriyor.

Uluslararası Güç Ajansı’na nazaran, 2030’a kadar yaklaşık 100 gigawatt yeni bilgi merkezi kapasitesi devreye girecek. Tıpkı periyotta ABD’deki bilgi merkezlerinin, ülke genelindeki toplam elektrik tüketiminin yüzde 8’ini oluşturması bekleniyor. Soğutma sistemlerinin 2028 prestijiyle yılda 125 milyar litre su tüketeceği öngörülüyor.

Şirket, 2026 yazında Los Angeles’taki üretim tesisinden birinci müşteri teslimatlarını yapmayı planlıyor. Yıllık 100 ünite üretim kapasitesiyle tasarlanan tesisin, ilerleyen periyotta bu kapasitenin dörde katlanması hedefleniyor. Global bilgi merkezi soğutma pazarının 2025’te 11 milyar dolardan 2032’de yaklaşık 25 milyar dolara çıkması bekleniyor.