Mark Zuckerberg’in yaklaşık dört yıl evvel Facebook ismini Meta olarak değiştirmesi, şirketin geleceğini sanal gerçeklik ve metaverse üzerine kurduğunun sembolüydü. Meta isminin kullanılması teknoloji dünyasında yeni bir çağın habercisi sayılmıştı. CEO Mark Zuckerberg’in bu büyük vizyonu insanların çalıştığı, eğlendiği ve toplumsallaştığı kalıcı, kapsamlı bir sanal dünya yaratmaktı. Bu vizyonun merkezinde ise kullanıcıların sanal gerçeklik (VR) ve artırılmış gerçeklik (AR) aracılığıyla etkileşime girdiği “metaverse” kavramı vardı. Fakat ortadan geçen dört yılın akabinde, bu argümanlı hayalin hem teknik hem de ekonomik olarak çöktüğü artık açık biçimde görülüyor.

Bugün Meta, metaverse odaklı projelerini küçültüyor, VR gruplarını dağıtıyor, stüdyolarını kapatıyor ve odağını süratle yapay zekâ ile giyilebilir teknolojilere kaydırıyor. Bir vakitler şirketin varlık sebebi olarak sunulan metaverse fiilen geri plana itilmiş durumda.

Milyarlarca dolar yutan bir deney

Metaverse vizyonunun kalbinde yer alan Reality Labs, Meta için yıllardır süregelen bir mali yük haline geldi. Şirketin datalarına ve basına yansıyan bilgilere nazaran Reality Labs, 2020’den bu yana 70 milyar doları aşan kümülatif zarar yazdı. Kimi raporlar bu sayının 77 milyar doları geçtiğini ortaya koyuyor.

Sadece son çeyrek dataları bile tabloyu netleştiriyor. Reality Labs, 470 milyon dolarlık gelire karşılık 4,4 milyar dolar ziyan açıkladı. VR başlıkları, yazılım platformları ve içerik stüdyoları Meta’nın ana gelir kaynakları olan reklam ve toplumsal medya iş modeline kıyasla sürdürülebilir bir yapı kuramadı.

Neredeyse 4 yıldır ziyan ettiği görülen bu tablo, birtakım radikal kararları da beraberinde getirdi. Bu bağlamda Meta, Reality Labs bünyesinde 1.000 ila 1.500 çalışanı kapsayan büyük çaplı işten çıkarmalara başladı. Bu sayı, kısmın toplam iş gücünün yaklaşık yüzde 10’una denk geliyor. İşten çıkarmalar sadece ferdi durumlarla hudutlu değil. Meta, VR içerik üretiminin bel kemiğini oluşturan birden fazla stüdyoyu büsbütün kapattı.

Faaliyetlerine son verilen stüdyolar ortasında Armature Studio, Twisted Pixel ve Sanzaru yer alıyor. Ayrıyeten Oculus Studios Central Technology isimli teknik ünite de kapatıldı. Meta’nın 2023’te Horizon Worlds için birinci parti içerik üretmek üzere kurduğu Ouro Interactive stüdyosunda da önemli işçi azaltımına gidildi.

Kurumsal metaverse bitti

Meta’nın metaverse vizyonu sırf cümbüş ve oyunla hudutlu değildi. Zuckerberg, iş dünyasını da sanal gerçekliğe taşımayı hedefliyordu. Bu doğrultuda 2021’de, şirketin ismi değiştikten yalnızca 2 ay evvel tanıtılan Horizon Workrooms, uzaktan çalışan takımlar için sanal toplantı odaları sunuyordu. Artık ise bu ortamın fişi çekiliyor.

Şirket, Horizon Workrooms’un 16 Şubat 2026 itibarıyla büsbütün kapatılacağını ve platforma ilişkin tüm bilgilerin silineceğini açıkladı. Bununla birlikte Meta, şirketlere yönelik Meta Quest donanımlarının ve yazılım hizmetlerinin satışını da 20 Şubat 2026’da durduracağını duyurdu.

Atılan neşterler bununla da sonlu dğeil. Meta’nın 2023’te 400 milyon dolara satın aldığı VR fitness uygulaması Supernatural, metaverse ekosisteminin vitrindeki projelerinden biriydi. Fakat şirket, bu uygulama için de yeni geliştirmeleri durdurdu. Supernatural, artık çok küçük bir takım tarafından işletiliyor ve yeni içerik üretimi yapılmıyor. Benzeri formda, Batman: Arkham Shadow üzere savlı VR projelerinin gerisindeki grupların de önemli biçimde küçültüldüğü biliniyor. Bu durum, Meta’nın sadece donanımdan değil, VR içerik üretiminden de sistemli biçimde çekildiğini gösteriyor.

Horizon Worlds hala yaşıyor

Meta’nın sanal toplumsal platformu Horizon Worlds ise kapatılmadı. Lakin platform, başlangıçta vaat edilen ölçeğin çok uzağında. Zuckerberg’in 2021’de büyük umutlarla tanıttığı Horizon Worlds, aylık faal kullanıcı sayısı açısından hiçbir vakit birkaç yüz binin üzerine çıkamadı.

Şirket artık Horizon Worlds’ü, Roblox ve Minecraft gibisi, daha kolay, çocuk ve genç odaklı bir platforma dönüştürmeye çalışıyor. Bu kapsamda Meta, oyun geliştiricileri VR yerine taşınabilir odaklı içerikler üretmeye teşvik ediyor. Horizon Worlds’ün akıllı telefon uygulaması haline getirilmesi bu dönüşümün en net adımlarından biri. Büyük vizyonlardaki bu tip radikal dönüşümlerin genelde nasıl sonuçlandığı ortada.

Yeni ilgi odakları: Yapay zeka ve giyilebilir teknoloji

Reality Labs ünitesinin içinde yalnızca metaverse yok. Burada şirketin hakikaten de başarılı olarak yapay zeka takviyeli akıllı gözlükleri de var. EssilorLuxottica iş birliğiyle geliştirilen Ray-Ban Meta gözlükleri, şirketin şu anki en başarılı donanım eseri olarak öne çıkıyor. 799 dolarlık Meta Ray-Ban Display modeli de yüksek talep görüyor. Yüksek talep altında bu yıl sonuna kadar 30 milyonluk bir üretime ulaşılacağı söyleniyor. Ray-Ban markası haricinde şirketin Oakley ve Prada ile de iştiraki bulunuyor.

Her ne kadar metaverse artık ana odak olmasa da boşalan yer çabucak dolduruldu. Zuckerberg’in vizyonunda artık yapay zeka var. Meta, 2025 için 70 milyar dolarlık sermaye harcaması yapacağını duyurmuştu. Bu, 2026’da daha da artacak. Şirket, Scale AI kurucusu Alexandr Wang’i takımına katmak için 14,3 milyar dolar ödemiş ve Wang’i Meta’nın AI stratejisinin başına getirmişti. Üst idaredeki değişimler de bu yönelimi teyit ediyor. Metaverse çalışmalarını yöneten Vishal Shah, artık AI eserlerinden sorumlu lider yardımcısı pozisyonunda. Lakin Meta için burada da kimi sıkıntılar var.