Solucan delikleri, uzun yıllardır hem teorik fizikte hem de tanınan kültürde cihanın en gizemli yapıları ortasında yer alıyor. Çoklukla galaksiler ortasında kestirme yollar sunan kozmik tüneller ya da vakit seyahatini mümkün kılan geçitler olarak hayal ediliyorlar. Bu fikirlerin kökeninde ise 1935 yılında Albert Einstein ve Nathan Rosen tarafından ortaya atılan ve bugün “Einstein–Rosen köprüsü” olarak bilinen matematiksel tahlil bulunuyor. Lakin yeni bir araştırmaya nazaran bu yaklaşım baştan sona yanlış olabilir. Çünkü solucan delikleri aslında uzayı değil, vakti birbirine bağlıyor olabilir.

Einstein ve Rosen’ın Makalesi Yanlış mı Yorumlanıyor?

Classical and Quantum Gravity mecmuasında yayımlanan çalışmada,Portsmouth Üniversitesi’nden astrofizikçi Enrique Gaztañaga ve takımı, Einstein ve Rosen’ın özgün makalesini modern kuantum fiziği çerçevesinde tekrar ele aldı. Araştırmacılara nazaran Einstein–Rosen köprüleri, uzayda geçilebilir tüneller değil; vaktin iki zıt istikameti ortasında kurulan temel bir ilişkiyi temsil ediyor. Gaztañaga’ya nazaran, solucan deliklerinin uzaysal geçitler olarak yorumlanması, Einstein ve Rosen’ın asla amaçlamadığı bir yanlış anlamadan ibaret.

Gaztañaga’nın da bilhassa vurguladığı üzere, Einstein ve Rosen’ın çözmeye çalıştığı sorun galaksiler ortası seyahat değil, kuantum alanlarının eğri uzayzamanda nasıl davrandığıydı. O devirde genel görelilik ile kuantum mekaniği ortasındaki uyumsuzluk, fizikçilerin en büyük sorunlarından biriydi. Einstein–Rosen köprüsü de bu iki teoriyi dengeli hâle getirebilmek için geliştirilmiş matematiksel bir yapıydı. Bu bağlamda Einstein–Rosen köprüsü, uzayzaman içinde bir “ayna” üzere çalışıyor ve zamanın ileri ve geri taraflarını birbirine bağlıyor.

Bu yorum, fiziğin temel maddelerindeki simetrilere dayanıyor. Bilinen temel fizik kanunları, geçmiş ve gelecek ortasında ayrım yapmaz; denklemler vakit aykırı çevrildiğinde de geçerliliğini korur. Araştırmacılar, bu simetrinin kuantum tariflerine tam olarak dâhil edilmesi durumunda, Einstein–Rosen köprülerinin kaçınılmaz olarak ortaya çıktığını savunuyor.

Einstein–Rosen köprülerinin tanınan manada “solucan deliği” olarak yorumlanması, bilhassa 1980’li yıllarda yapılan teorik çalışmalarla yaygınlaştı. Bu çalışmalar, teorik olarak bir uzay bölgesinden başkasına geçiş fikrini gündeme getirdi. Fakat tıpkı tahliller, bunun neden mümkün olmadığını da açıkça ortaya koyuyordu: Köprü, ışığın bile geçemeyeceği kadar süratli formda kapanıyordu. Bu yüzden genel görelilik çerçevesinde Einstein–Rosen köprüleri kararsız, geçilemez ve gözlemlenemez yapılar olarak kabul edildi. Yeniden de solucan deliği fikri, bilim kurgu ve tanınan bilimde yaşamaya devam etti. Kara deliklerin öbür cihanlara açılan kapılar olabileceği ya da vakit makinesi fonksiyonu görebileceği niyeti, teorik fiziğin en spekülatif alanlarından biri hâline geldi.

Bu Yeni Yaklaşım, Bilgi Paradoksuna da Tahlil Sunuyor

Bu yaklaşım, kara deliklerle ilgili en büyük sorunlardan biri olan bilgi paradoksuna da yeni bir tahlil sunuyor. Stephen Hawking’in ortaya koyduğu üzere, kara delikler vakitle buharlaşabiliyor ve bu süreçte bilginin yok olduğu izlenimi doğuyor. Gaztañaga ve takımına nazaran ise bilgi aslında kaybolmuyor; yalnızca bizim deneyimlediğimiz vakit istikametinden çıkıp, zıt vakit istikametinde evrimini sürdürüyor. Böylelikle kuantum mekaniğinin temel unsurları ihlal edilmeden tutarlılık sağlanmış oluyor.

Araştırmacılar ayrıyeten, bu modelin gözlemsel bilgilerle de desteklenebileceğini savunuyor. Kozmik mikrodalga art plan ışımasında yaklaşık 20 yıldır bilinen ve standart modellerle açıklanmakta zorlanılan bir parite asimetrisi bulunuyor. Grup, vaktin iki istikametini içeren bu yeni yaklaşım altında kelam konusu anomalinin çok daha yüksek bir olasılıkla açıklanabildiğini belirtiyor.

Çalışma, Büyük Patlama’ya dair yerleşik anlayışı da sorguluyor. Araştırmacılara nazaran Büyük Patlama mutlak bir başlangıç değil, vaktin karşıt taraflı iki evresi ortasında gerçekleşen bir kuantum geçiş olabilir. Bu senaryoda kara delikler, sırf vakit taraflarını değil, farklı kozmolojik devirleri de birbirine bağlayan yapılar hâline geliyor.

Gaztañaga’ya nazaran bu tekrar yorumlama, genel görelilik ve kuantum mekaniğini, vaktin iki istikametini de içeren daha dengeli bir çerçevede birleştiren yeni bir uzayzaman anlayışı sunuyor.