ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’la ticari ilgileri gaye alan yeni gümrük vergisi kararı Türkiye-İran ekonomik alakalarını de yakından ilgilendiriyor. Trump’ın açıklamasına nazaran, İran İslam Cumhuriyeti ile iş yapan ülkelerden ABD’ye giren tüm mallara yüzde 25 oranında ek gümrük vergisi uygulanacak.

İran üzerindeki baskı artıyor

Trump, 12 Ocak’ta Truth Social üzerinden yaptığı paylaşımda İran’la ticaret yapan rastgele bir ülkenin ABD ile gerçekleştirdiği tüm ticari süreçlerde bu ek vergiye tabi olacağını vurguladı ve kararın “nihai ve kesin” olduğunu tabir etti. Lakin “İran’la iş yapmak” kavramının hangi faaliyetleri kapsadığına dair detay verilmedi. Beyaz Saray da hangi ülkelerin ya da bölümlerin bu uygulamadan en fazla etkileneceğine ait ek bir açıklama yapmadı.

Kelam konusu karar, İran’da hükümet aksisi süren protestolar devam ederken geldi. ABD ise İran üzerindeki baskıyı son periyotta önemli biçimde artıracağının sinyallerini vermişti. Gerçekten Trump, gümrük vergisi kararından kısa müddet evvel, İran idaresinin protestoculara yönelik sert müdahalelerini sürdürmesi halinde askeri seçeneklerin devreye alınabileceği söylemişti.

Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt de 12 Ocak’ta yaptığı açıklamada hava hücumları da dahil olmak üzere askeri seçeneklerin masada olduğunun altını çizdi.

İran ekonomisi

İran iktisadında ihracat gelirlerinin yüzde 56’sı petrol ve petrol ürünlerinden oluşuyor. Bu kalemi kimyasal eserler, otomotiv, tarım eserleri ve klasik ihraç kalemlerinden halı izliyor. 2024 bilgilerine nazaran İran ihracatında en büyük hisse Çin’e ait. Çin, İran’ın dış ticaretinde yaklaşık yüzde 30’luk hisseyle birinci sırada yer alırken ülkenin petrol ihracatının da yaklaşık yüzde 90’ını satın alıyor.

Çin’in akabinde İran’ın en ağır ticaret yaptığı ülkeler ortasında Irak, Birleşik Arap Emirlikleri, Türkiye ve Hindistan bulunuyor.

Türkiye için tesirler neler olur?

Türkiye, İran’ın en fazla ticaret yaptığı birinci beş ülke ortasında yer alıyor. TÜİK’in Kasım 2025’e ait dış ticaret bilgilerine nazaran Türkiye’nin İran’a ihracatı 2,7 milyar dolar, İran’dan ithalatı ise 2,25 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti. Bu sayılar, iki ülke ortasındaki ticaret hacminin istikrarlı bir seyir izlediğini ortaya koyuyor.

Enerji tarafında ise Türkiye’nin İran’a bağımlılığı dikkat çekiyor. 2024 yılında Türkiye’nin doğal gaz ithalatının yüzde 13,5’i İran’dan sağlandı. Bu durum, İran’la ticari ilgilerin sırf dış ticaret değil, güç güvenliği açısından da stratejik ehemmiyet taşıdığını gösteriyor.

Türkiye’nin İran’a en önemli ihraç kalemleri ortasında makineler ve makine modülleri, plastik ve kimyasal eserler, tarım eserleri ve metal cevherleri bulunuyor. İran’dan yapılan ithalatta ise doğal gaz başta olmak üzere metal eserleri ve tarım eserleri öne çıkıyor.

Trump idaresinin aldığı kararın en kritik istikameti, uygulamanın sonlarının net olmaması. İran’la yapılan hangi cins ticari faaliyetlerin ABD tarafından “iş yapmak” kapsamında değerlendirileceği şimdi bilinmiyor.

Bilindiği üzere halihazırda ABD, Türkiye’ye yüzde 15 ek gümrük vergisi uyguluyor. Şayet ABD idaresi Türkiye’yi “iş yapanlar” kapsamında sayarsa ek gümrük oranı yüzde 40’a yükselecek. Bu durum, Türkiye açısından ABD ile yürütülen ticarette ek maliyet manasına geliyor. Türkiye’nin ABD’ye ihracat yaptığı bölümler ortasında kimyevi unsurlar ve mamulleri, otomotiv sanayisi, hazır giysi ve konfeksiyon, halı ve elektrik ve elektronik bulunuyor.