Yenilenebilir güçler ortasında büyük bir potansiyele sahip olmasına karşın bir türlü gereğince aktif kullanılamayan jeotermal enerji, birçok teşebbüsün odağında yer alıyor. Bunlardan en yenisi olan Rodatherm isimli şirket, halihazırda bilinen bir teknolojiyi ölçeklendirerek jeotermal elektrik üretimi için bugüne kadar mecburî kabul edilen “üçlü şartı” ortadan kaldırmayı hedefliyor.

Yerin altından elektrik gücü üretmek için bugüne kadar tıpkı alanda üç temel ögenin bulunması gerekiyordu. Bunlardan birincisi ulaşılabilir derinlikte yüksek sıcaklık, ikincisi kâfi su rezervi ve son olarak bu suyun hareket edebileceği gözenekli kayaçlardı.

Günümüzde kullanılan jeotermal güç üretiminde standart olarak bir üretim kuyusu ve bir de re-enjeksiyon kuyusu açılması gerekiyor. Üretim kuyusundan yüksek sıcaklıktaki su çekiliyor, bu su süratle buharlaşan bir akışkanla ısı değişimine sokularak türbinler aracılığıyla elektrik üretiliyor. Akabinde soğutulan su, re-enjeksiyon kuyuları üzerinden tekrar yer altına pompalanıyor.

Bu formülde, yerde ülkü derinlikte yüksek sıcaklık olsa bile kâfi su bulunamayabiliyor ya da her ikisi mevcut olsa bile suyun dolaşabileceği ve yer altındaki ısıyı aktif halde emebileceği gözenekli kayaçlar olmayabiliyor. Bu nedenle jeotermal güç yatırımları yüksek risk içeriyor; çünkü çok sayıda kuyu açılmasına karşın istenilen randımana ulaşılamaması epeyce mümkün.

Buna rağmen jeotermal güç, 7 gün 24 saat yılın 365 günü kesintisiz üretim yapabilmesi sayesinde kömür santrallerinin sağladığı baz yükün yerini alabilecek en uygun yenilenebilir güç tiplerinden biri. Ülkemiz, epey kırıklı plakalardan oluşan jeolojik yapısı nedeniyle bir yandan sarsıntı riski taşırken, öteki yandan ulaşılabilir derinliklerde yüksek sıcaklığa sahip kayaçlara da sahip. Lakin öbür şartları tıpkı anda sağlamak her vakit mümkün olmuyor.

Rodatherm, tam da bu noktada geliştirdiği yeni teknolojiyle devreye giriyor. Şirket, kapalı döngüye sahip özel bir organik akışkan teknolojisi sayesinde yer altındaki ısıyı emerek elektriğe dönüştürüyor. Sistem, kapalı döngü bir boru sınırını 1.000 ila 3.000 metre derinliğe, büyük ölçekli bir jeotermal ısı pompası üzere yerleştiriyor. Bu yer altı sistemine özel bir sıvı enjekte ediliyor. Sıvı derinlere indikçe ısınıp buharlaşıyor; buharlaşan ve basınçlanan akışkan, yüzeyde borunun başka ucundan çıkarken uygun bir türbini döndürerek elektrik üretiyor. Daha sonra soğutularak tekrar sıvı hale gelen akışkan tekrar yer altına pompalanıyor ve döngü daima olarak devam ediyor.

Klasik sistemlere nazaran yüzde 50 daha verimli

Kullanılan özel sıvı, klâsik sistemlerde kullanılan sudan çok daha hafif olduğu için daha az pompalama gücü gerektiriyor ve düşük buharlaşma sıcaklığı sayesinde çok daha süratli gaz fazına geçebiliyor. Olağan suya kıyasla kütlesel olarak yaklaşık beş kat daha az akışkan kullanılıyor. Bu sayede sistem, klasik yahut kırmalı jeotermal sistemlere nazaran yaklaşık %50 daha verimli çalışıyor. Ayrıyeten sistem su kullanmadığı için suya gereksinim duymuyor; kapalı döngü yapısı sayesinde yer altı kırma metotlarına yahut doğal geçirgen kayaçlara da gerek kalmıyor. Bu durum, çevresel riskleri de büyük ölçüde ortadan kaldırıyor.

Özetle sistemin tek muhtaçlığı, yüzeye ne kadar yakın olursa o kadar avantajlı olan sert ve sıcak kayaçlar. Birden fazla bölgede kâfi derinlikte sıcak ve sert kaya bulmak mümkün olduğu için sistem teorik olarak birçok farklı noktaya kurulabiliyor. Lakin doğal olarak maliyetler, derinliğe ve jeolojik şartlara nazaran değişiklik gösterebiliyor.

Sistemin geliştirilmesinde halihazırda piyasada bulunan eserlerin kullanılması sayesinde teşebbüs, aldığı birinci yatırımla direkt bir pilot üretim tesisi kurmayı planlıyor. Projenin başarılı olması halinde, birebir alanda santral kapasitesinin 100 MW düzeyine çıkarılması hedefleniyor.

Üretim maliyetleri ise epey argümanlı. Daima ve kesintisiz üretim yapabilen bu sistem için hedeflenen maliyet, megavat saat başına yaklaşık 50 dolar düzeyinde. Son periyotta bilgi merkezlerinin artan güç muhtaçlığı nedeniyle bölümde yaşanan güç krizi, teşebbüse önemli bir ilgi ve heyecan kazandırmış durumda. Şirket, birinci yatırım cinsinde 38 milyon dolarlık sermayeyi de garanti altına almış bulunuyor.

Bu sistem, başlangıçta daha yüksek bir birinci yatırım maliyeti gerektirse de düşük işletme masrafları ve yüksek verimliliği sayesinde uzun vadede kendini amorti edebiliyor. Çünkü su kullanımı olmadığı için çevresel riskler en az düzeyde. Klasik sistemlerde yüzeye geri dönen yüksek tuz oranına sahip korozif sular, boruların aşınmasına ve tıkanmasına yol açarak önemli bakım maliyetleri ve duruş müddetleri yaratabiliyordu.

Rodatherm, geçmişte pazara girişte zorluk yaşayabilecek bir teşebbüs olarak görülebilirdi; lakin günümüzde yapay zeka dayanaklı data merkezlerinin bitmek bilmeyen güç talebi sayesinde kıymetli bir muvaffakiyet yakalayacak üzere görünüyor. Klâsik jeotermal santraller geniş arazi gerektirirken, bu sistemin çok daha az alan kaplaması sayesinde neredeyse her yere kurulabilmesi mümkün. Örneğin, jeotermal kaynaklar açısından varlıklı olan ülkemizde, Ege Bölgesi’nin büyük bir kısmının elektrik üretimine açılması teorik olarak mümkün görünüyor. Böylelikle her kentin yakınında, o bölgenin gereksinimini karşılayacak ölçekte üretim tesisleri kurulabilir ve güç nakil çizgilerinin bakım ve yatırım muhtaçlığı da azalabilir. Birebir vakitte organize sanayi bölgelerinde kooperatif temelli ortak üretim tesisleri kurulması da mümkün hale gelebilir.