Bilim insanları, yapay zekânın artık sıfırdan virüs genomları tasarlayabildiğini ortaya koydu. Laboratuvar ortamında gerçekleştirilen bu çalışmalar, tıp için umut verici kapılar ortalarken, birebir vakitte “Biyolojik silaha bir adım daha mı yaklaştık?” sorusunu da gündeme taşıdı.

Microsoft Research öncülüğünde yürütülen bir araştırma, yapay zekâ modellerinin bilinen toksinleri ve proteinleri yine tasarlayarak mevcut DNA güvenlik taramalarını aşabildiğini gösterdi. Araştırmalarda üretilen virüsler şimdilik insanları değil bakterileri enfekte eden bakteriyofajlar olsa da uzmanlar bu durumun önemli bir ihtar niteliği taşıdığı görüşünde.

Yapay zekâ nasıl virüs tasarlıyor?

“Genom-dil modelleri” ismi verilen yapay zekâ sistemleri, binlerce genetik diziyi tahlil ederek yeni ve gerçekçi DNA dizileri üretebiliyor. Bu sayede tabiatta var olan virüs ailelerine benzeyen fakat büsbütün yeni genomlar oluşturulabiliyor.

Sorun ise bu yaratıcı gücün, ortaya çıkan virüs ya da proteinlerin gerçek dünyada nasıl davranacağını öngörmeyi zorlaştırması.

Tıpta umut, güvenlikte risk

Araştırmacılar, yüzlerce aday bakteriyofaj genomu tasarladı ve bunlardan 16’sını muvaffakiyetle laboratuvarda üretti. Bu çeşit virüsler, sadece muhakkak bakterileri amaç aldığı için antibiyotiklere dirençli enfeksiyonların tedavisinde büyük umut vadediyor. Klinik örneklerde standart ilaçların başarısız olduğu hastalarda deneysel faj tedavilerinin güzelleşme sağladığı bildiriliyor.

Ancak birebir teknoloji, “çift kullanımlı araştırma” olarak isimlendirilen bir ikilemi de beraberinde getiriyor. Yani güzel niyetle geliştirilen bir araç, makus niyetli ellerde tehlikeli sonuçlar doğurabilir. Uzmanlar, ilaç geliştirmede kullanılan bir algoritmanın teorik olarak biyolojik hücumlar için de optimize edilebileceğine dikkat çekiyor.

Tehlike ne kadar yakın?

Uzmanlara nazaran dijital ortamda bir genom tasarlamak ile insanlara bulaşabilen, istikrarlı bir virüs üretmek ortasında hâlâ büyük bir uçurum var.

Bu cins çalışmalar yüksek güvenlikli laboratuvarlar, uzun periyodik deneyler ve önemli kontrol gerektiriyor fakat otomasyon, DNA sentezi ve yapay zekâdaki süratli ilerleme, bu manileri giderek azaltıyor.