Güç ve teknoloji alanında yeni rekabete yol açan Nadir Toprak Elementleri (NTE) Türkiye’nin güçte bağımsızlık stratejisinde değerli rol üstlenecek. Güç ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alpaslan Bayraktar, ülkemizdeki Az Toprak Elementleri için 2026’da değerli adımların atılacağını duyurdu.

Nadir toprak elementleri nedir?

Nadir toprak elementleri, çağdaş teknolojinin temel yapı taşı olan ve toprakta çok düşük ölçülerde bulunan 17 kimyasal elementten oluşan özel bir element kümesidir. Lantanitler (15 element), Skandiyum ve İtriyum olmak üzere toplam 17 elementten oluşur.

Nadir toprak elementleri; elektrikli araçlar, rüzgâr türbinleri, savunma sanayii, medikal aygıtlar, yapay zekâ ve ileri elektronik sistemler üzere alanlarda vazgeçilmez bir rol oynuyor. Bakan Bayraktar, bu stratejik kıymeti nedeniyle NTE’leri “çağımızın petrolü” olarak nitelendiriyor.

Dünyanın en büyük ikinci rezervi Türkiye’de

Yapılan bilimsel çalışmalar, Eskişehir Beylikova alanının dünyadaki en büyük ikinci ender toprak elementleri rezervi olduğunu ortaya koyuyor. Son 10 yılda bölgede yaklaşık 125 bin metre sondaj yapıldı, 59 binden fazla test ve numune tahlili gerçekleştirildi.

Halihazırda alanda yıllık 1.200 ton kapasiteli pilot tesis faaliyet gösteriyor. Asıl gaye ise bu kapasiteyi katlayarak, yıllık 570 bin ton üretime ulaşmak. Bu gayeyle Eskişehir’e kurulacak Nadir Toprak Elementleri Endüstriyel Tesisi’nin temelinin 2026 yılında atılması hedefleniyor.

Kritik Eşik: %99,9 Saflık

Nadir toprak elementlerinde asıl rekabet, madeni çıkarmakta değil onu saflaştırıp yüksek katma bedelli esere dönüştürmekte yaşanıyor. Türkiye, yerli imkanlarla şu anda %92-93 saflık düzeyine ulaşmış durumda. Lakin ekonomik bedel yaratmak için gaye, %99,9 saflık seviyesine çıkmak. Bu fark, eserin bedelini dramatik biçimde artırıyor. Ham halde yaklaşık 500 dolar olan bir eser, uç esere dönüştüğünde 25 bin dolara kadar çıkabiliyor.

Bu alanda Çin’in global üstünlüğü dikkat çekiyor. Teknolojisini ihraç etmeyen Çin’e karşı Türkiye; Avustralya, Kanada, Güney Afrika ve İsviçre merkezli laboratuvarlar ve şirketlerle teknoloji geliştirme ve transferi için iş birlikleri yürütüyor. Birebir vakitte üniversiteler ve ulusal mühendisler aracılığıyla ağır Ar-Ge çalışmaları sürüyor.

Beylikova’da toryum 

Beylikova alanını stratejik açıdan daha da kıymetli kılan ögelerden biri, içerdiği toryum rezervi. Mevzuat gereği toryum bulunan alanlar sadece devlet eliyle işletilebiliyor. Bu durum, projenin kamusal denetim altında yürütülmesini sağlarken, muhtemel tartışmaların da önüne geçiyor.
Rezervin memleketler arası geçerliliğe kavuşması ve finansman süreçlerinde kullanılabilmesi için Hacettepe Üniversitesi ile birlikte sertifikasyon ve akreditasyon çalışmaları devam ediyor.

Radyoaktif yapıya sahip toryum, nükleer reaktörlerde yakıt hammaddesi olarak kullanılıyor. Yanlış ellerde radyasyon ve nükleer silah riski oluşturabilir. Bu nedenle yalnızca kamu tarafından işlenebiliyor.

2026’da yeni periyot başlıyor

Türkiye, 2026’da atılacak endüstriyel tesis temeliyle birlikte sırf bir maden üreticisi olmayı değil, yüksek teknoloji ham hususu sağlayan global bir tedarikçi olmayı hedefliyor. Bu adım, güç arz güvenliğinden savunma sanayiine kadar birçok alanda stratejik bağımsızlığı güçlendirecek.