Türkiye’nin Somali’ye bir uzay limanı kuracağı bilgisi yeni değil fakat buradaki adımların somutlaşmasıyla birlikte bu üssün neden Türkiye’de kurulmadığı soruları gündeme geldi. Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır’ın açıklamaları ve yapılan fizibilite çalışmaları bu tercihin teknik, ekonomik ve stratejik münasebetlere dayandığını ortaya koyuyor. Türkiye’den fırlatma ihtimali teorik olarak mümkün olsa da mevcut şartlar Somali’yi çok daha avantajlı bir pozisyona taşıyor.

Türkiye’den uydu fırlatmak neden güç?

Uydu ve roket fırlatma faaliyetlerinde coğrafik pozisyon kritik bir rol oynuyor. Türkiye, orta enlemlerde yer alıyor ve bu durum, bilhassa alçak dünya yörüngesi ve ekvatoral yörüngelere yapılacak fırlatmalarda önemli dezavantajlar yaratıyor. Ekvatora uzak bölgelerden yapılan fırlatmalarda roketler, Dünya’nın dönüş suratından gereğince faydalanamıyor. Bu da daha fazla yakıt tüketimi, daha düşük taşıma kapasitesi ve daha yüksek maliyet manasına geliyor.

Bunun yanı sıra Türkiye’nin kara ve hava trafiği yoğunluğu, yerleşim alanlarının yaygınlığı ve denizlere açılan inançlı fırlatma koridorlarının hudutlu olması fırlatma güvenliği açısından değerli riskler barındırıyor. Bu şartlar altında Türkiye’den nizamlı ve ticari ölçekli fırlatma operasyonları yürütmek hem sıkıntı hem de maliyetli hale geliyor.

Neden Somali?

Dünyadaki yörünge ve yörünge altı fırlatma alanları. Tam boyutlu görsel. Dünya genelindeki yörünge fırlatma alanlarının dağılımı incelendiğinde, tesislerin direkt ekvator üzerinde değil lakin ekvatora yakın düşük enlemlerde ağırlaştığı görülüyor.

Dediğimiz üzere bir fırlatma üssünün pozisyonu, fırlatılacak roketin taşıma kapasitesini, yakıt tüketimini ve uydunun operasyonel ömrünü belirleyen temel değişkenler ortasında bulunuyor. Somali, ekvatora olan yakınlığı ile bu pürüzleri aşmak için en ülkü bir pozisyonda bulunuyor.

Bilindiği üzere Dünya, kendi ekseni etrafında dönerken yüzeyindeki her nokta farklı bir çizgisel sürate sahiptir. Bu sürat, dönüş ekseninden en uzak nokta olan ekvator çizgisinde azamî düzeye ulaşır. Fizikî hesaplamalara nazaran Dünya’nın ekvator üzerindeki çizgisel dönüş suratı yaklaşık 1.670 km/saat. Bu doğal sürat, ekvatordan doğu tarafına fırlatılan roket için “bedava” bir itki manasına geliyor.

Bir öbür mevzu ise güvenlik. Şayet tümüyle yine kullanılabilir roketleriniz yoksa fırlatmanın akabinde yakıtı tükenen kademelerin makul irtifalarda vazifeden ayrılması gerekiyor. Bu kademelerin yerleşim yerlerine düşme riskini de gözetmek gerekiyor. Türkiye’nin coğrafik pozisyonu, doğu yahut güney taraflı fırlatmalarda roket kesimlerinin komşu ülkelerin topraklarına düşmesine neden olabilecek riskler barındırıyor. Somali’nin Hint Okyanusu kıyısında yer alan çok geniş tahsis alanı, doğu tarafındaki fırlatma rotasında binlerce kilometrelik insansız bir okyanus koridoru sunuyor. Ayrıca 12 ay boyunca fırlatmaya elverişli hava koşulları da değerli avantajlar sağlıyor.

Stratejik pozisyonu da değerli

Somali uzay limanı projesine yalnızca uydu fırlatmaları çerçevesinden de bakmamak gerekiyor. Çünkü proje, yalnızca teknik bir muhtaçlıktan öte, Türkiye’nin “Mavi Vatan” stratejisinin uzaydaki izdüşümü olarak görülüyor. Türkiye, bu üssü çift kullanımlı bir liman olarak projelendiriyor. Yani üs, sivil uydu fırlatmalarının yanı sıra Türkiye’nin savunma endüstrisi projeleri için de kullanılacak. Somali’nin pozisyonu ve okyanusa açılı penceresi çok daha uzun menzilli balistik füzelerin testlerinin yapılabilmesini sağlayacak. Çünkü Karadeniz üzerindeki test rotaları, füzelerin uçuş profilini ve datalarını tam olarak ölçmek için dar kalıyor.

Türkiye’de fırlatma üssü yok mu?

Öte yandan halihazırda Türkiye’de de uzay ve havacılık test merkezleri bulunuyor. Türkiye’nin fırlatma teknolojilerinde en faal kullandığı mahallî saha Sinop’tur. Burada da Sinop’un seçilme nedeni kuzey istikametli fırlatmalarda daha inançlı açık deniz koridoruna sahip olmasından kaynaklanıyor. Roketsan ve DeltaV üzere firmalar, geliştirdikleri sonda roketlerinin dikey atış testlerini ve motor ateşleme denemelerini burada gerçekleştiriyor.

Somali uzay limanı projesi ne basamakta?

Mehmet Fatih Kacır’ın açıklamalarına nazaran Türkiye’ye tahsis edilen arazi üzerinde inşa edilecek uzay limanı için fizibilite ve projelendirme çalışmaları tamamlanmış ve ilk etap üretim faaliyetlerine ise başlanmış durumda.

Somali uzay limanı projesi, Ulusal Uzay Programı (MUP) kapsamında yer alan “Uzaya Erişim ve Uzay Limanı” gayesi kapsamında Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda, başta Türkiye Uzay Ajansı (TUA) olmak üzere ilgili kamu kurumları ve paydaşların katkılarıyla yürütülüyor. Proje kapsamında roket motorları, yakıt teknolojileri, itki sistemleri, ileri teknoloji gereçler, aviyonik sistemler ve yer takviye altyapıları üzere kritik alanlarda derinleşme hedefleniyor.

Bakan Kacır, Somali uzay limanının sırf Türkiye’nin ulusal gereksinimlerini karşılamakla sonlu kalmayacağını, tıpkı vakitte global ticari uzay pazarına hizmet verebilecek bir kapasiteye sahip olacağını belirtti. Artan ticari uydu fırlatma talepleri, test faaliyetleri ve entegrasyon süreçleriyle birlikte tesisin Türkiye için gelir üreten stratejik bir altyapıya dönüşmesi öngörülüyor.

Bu ortada Türkiye’de fırlatma sistemi geliştiren firmalar için de projenin kıymeti büyük. Bilindiği üzere Roketsan, 100 kg ve üzerindeki mikro uyduları 400 km irtifadaki Alçak Dünya Yörüngesine (LEO) yerleştirme kapasitesine sahip Mikro Uydu Fırlatma Sistemi (MUFS) geliştiriyor.

DeltaV Uzay Teknolojileri de SORS roketleri ile önemli ilerlemeler kaydetmiş durumda. Ek olarak TUSAŞ da Şimşek-1 ve Şimşek-2 sistemleri ile 400-1500kg yükü fırlatacak. Selçuk Bayraktar tarafından kurulan Fergani Uzay da kendi uydularının yanı sıra fırlatma sistemleri üzerinde çalışıyor.