Antarktika’nın dondurucu sularında yürütülen bir bilimsel misyon, aylarca süren belirsizliğin akabinde iklim araştırmaları açısından tarihi bir muvaffakiyete dönüştü. Küçük bir okyanus robotu, yaklaşık dokuz ay boyunca buz sahanlıklarının altında kaybolduktan sonra yine su yüzüne çıkarak daha evvel hiçbir bilimsel ölçüm yapılmamış bölgelerden elde edilen son derece az ve kritik bilgileri bilim beşerlerine ulaştırdı.

Yanlış rotadan kritik keşifler ortaya çıktı

Olayın başlangıcı 2020 yılına uzanıyor. Avustralya Ulusal Bilim Ajansı CSIRO, Doğu Antarktika’daki Totten Buzulu yakınlarında bir Argo tipi okyanus robotunu görevlendirdi. Özgür dolaşan bu robot, deniz suyunun sıcaklık ve tuzluluk bedellerini ölçebilen sensörlerle donatılmıştı. Olağan kurallarda her 10 günde bir yüzeye çıkarak topladığı dataları uydular aracılığıyla merkeze iletmesi planlanıyordu. Bu misyondaki temel gaye, Totten Buzulu’nun erimesi halinde global deniz düzeylerinin ne kadar yükselebileceğini daha net biçimde ortaya koymaktı.

Ancak Antarktika’ya mahsus güçlü ve değişken okyanus akıntıları, robotu planlanan rotasından saptırdı. Sistem, batıya gerçek sürüklenerek bilim insanlarının direkt müşahede yapmasının neredeyse imkansız olduğu Denman Buzulu’nun altına girdi. Yüzeye çıkamayan robot uzun müddet boyunca kayıp olarak kabul edildi ve vazifenin başarısız olduğu düşünüldü.

Buzun altında çalışmaya devam etti

Aylar sonra ortaya çıkan bulgular, robotun bu müddet boyunca büsbütün fonksiyonsuz kalmadığını gösterdi. Denman Buzulu ve Shackleton Buz Sahanlığı altında ilerlemeyi sürdüren sistem, deniz tabanından buz rafının alt yüzeyine kadar uzanan su kolonunda sıcaklık ve tuzluluk ölçümleri yapmaya devam etti. Yüzeye çıkıp bilgi aktaramasa da, yükselme denemeleri sırasında buz rafına her çarptığında buz tabanının derinliğini ölçebildi. Bu temaslar, araştırmacılar için robotun pozisyonunu anlamada kritik ipuçları sağladı.

Buz sahanlıkları, Antarktika’daki buzulları okyanustan kısmen izole eden, devasa yüzen buz platformları olarak biliniyor. Bu yapılar, buzulların süratle eriyerek denize karışmasını yavaşlatan doğal bir tampon misyonu görüyor. Lakin okyanus sularının ısınması, ılık su kütlelerinin buz sahanlıklarının altına sızmasına neden oluyor. Bu süreç, tabandan erimeyi hızlandırarak daha fazla buzun okyanusa karışmasına ve deniz düzeylerinin yükselmesine yol açabiliyor. Kalınlıkları yüzlerce hatta binlerce metreyi bulabilen bu yapıları direkt incelemek ise son derece sıkıntı.

Deniz düzeyleri için kritik uyarı

Araştırma grubu, robotun topladığı bilgileri uydu ölçümleriyle karşılaştırarak izlediği güzergahı adım adım yine oluşturdu. Böylelikle hangi sıcaklık ve tuzluluk ölçümünün hangi noktadan geldiği netleştirildi. Misyon müddetince robotun toplam 195 farklı data profili topladığı belirlendi.

Elde edilen sonuçlar, Shackleton Buz Sahanlığı’nın şu kademede ılık sular nedeniyle önemli bir erime riski altında olmadığını ortaya koydu. Lakin Denman Buzulu için tablo çok daha endişe verici. Ölçümler, buzulun altında sıcak su kütlelerinin bulunduğunu ve bunun erime sürecini hızlandırdığını gösterdi. Bilim beşerlerine nazaran Denman Buzulu’nun büsbütün erimesi, dünya genelinde deniz düzeylerinin yaklaşık 152 santimetre yükselmesine neden olabilecek potansiyele sahip.

Uzmanlar, bu tıp riskli bölgelerin erken tespit edilmesinin, iklim değişikliğinde kimi geri dönüşsüz eşiklerin aşılmış olabileceğine işaret ettiğini vurguluyor. Alınacak tüm tedbirlere karşın, global kıyı şeritlerinin önemli bir tehdit altında olabileceği söz ediliyor.