Günümüz dünyasında akıllı telefonlarımızdan dizüstü bilgisayarlarımıza, elektrikli bisikletlerden arabalara kadar neredeyse her teknolojik aletin kalbinde bir batarya yer alıyor. Artan kullanımla birlikte bu bataryaların ömürleri sonunda ne olacağı ve bu bataryaların nasıl yönetileceği giderek daha büyük bir sorun haline geliyor. Etraf, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından hazırlanan “Bataryalar ve Atık Bataryalar Hakkında Yönetmelik Taslağı” tam da bu ömür döngüsünü düzenleyecek.

Kapsamlı batarya yönetmeliği hazırlandı

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile birlikte hazırlanan taslak, bataryaların üretiminden piyasaya arzına, kullanım sürecinden atık haline geldikten sonraki toplanması ve geri dönüşümüne kadar uzanan geniş bir çerçeve çiziyor. Hazırlanan düzenlemenin temel gayesi, bataryaların ve atık bataryaların etraf ve insan sıhhati üzerindeki olumsuz tesirlerini önlemek ve azaltmak, pazarın faal işleyişine katkı sağlamak ve bataryaların piyasaya arzı yahut hizmete sunulması için uyulması gereken sürdürülebilirlik, güvenlik, etiketleme, işaretleme ve bilgilendirme gerekliliklerini belirlemek olarak tanımlanıyor.

Taslak yönetmelik, taşınabilir bataryalar, marş-aydınlatma ve ateşleme bataryaları (SLI), hafif ulaşım araçları bataryaları (LMT), elektrikli araç bataryaları ve endüstriyel bataryalar dahil olmak üzere neredeyse tüm batarya çeşitlerini kapsıyor. Hali, hacmi, tartısı ya da kullanım emeli ne olursa olsun, eserlere entegre edilen yahut entegre edilmek üzere özel olarak tasarlanan bataryalar da düzenleme alanına alınıyor. Fakat askeri emellerle kullanılan birtakım ekipmanlar ile uzay uygulamaları için tasarlanan bataryalar kapsam dışında bırakılıyor.

Yönetmelik taslağına nazaran bataryalar, piyasaya arz edilmeden evvel belirlenen kimyasal kısıtlamalara uymak zorunda olacak. İnsan sıhhati yahut etraf açısından kabul edilemez risk taşıyan unsurların bataryalarda yer alması halinde Avrupa Birliği mevzuatıyla uyumlu biçimde yeni kısıtlamalar devreye alınabilecek. Tıpkı vakitte taslak, AB batarya mevzuatıyla paralel bir mimari hedefleyerek bilhassa elektrikli araçlar, hafif ulaşım araçları ve sabit güç depolama sistemleri alanında Türkiye’de faaliyet gösteren üretici ve ithalatçıların AB pazarına ahengini kolaylaştırmayı amaçlıyor.

Karbon ayak izi ve QR kodlu takip dönemi

Elektrikli araç bataryaları, 2 kWh üzeri şarj edilebilir endüstriyel bataryalar ve LMT bataryaları için karbon ayak izi beyanı zorunluluğu getirilmesi de taslağın en kritik ögeleri ortasında yer alıyor. Her bir batarya modeli ve imalat tesisi için hazırlanacak bu beyanlarda, bataryanın hayat döngüsü boyunca oluşturduğu karbon salımı detaylı halde hesaplanacak. Karbon ayak izi bilgileri, etiketler ve QR kodlar aracılığıyla kamuya açık hale getirilecek.

Taslak, geri dönüştürülmüş içerik kullanımını da zorunlu hale getiriyor. Belirlenen takvim doğrultusunda, endüstriyel bataryalar, elektrikli araç bataryaları ve SLI bataryalarının faal gereçlerinde kullanılan kobalt, lityum, nikel ve kurşunun makul oranlarda geri dönüştürülmüş kaynaklardan elde edilmesi gerekecek. Bu oranlar 2030’lu yıllara hakikat kademeli olarak artırılacak.

Genel kullanım hedefli taşınabilir bataryalar için performans ve dayanıklılık kriterleri de birinci kere net sonlarla tanımlanıyor. Bu bataryaların belirlenen elektrokimyasal performans ve dayanıklılık pahalarını karşılaması mecburî olacak. Şarj edilebilir endüstriyel bataryalar ve elektrikli araç bataryaları için de emsal formda en az performans standartları getiriliyor.

Çıkarılabilir batarya kuralı

Tüketiciyi direkt ilgilendiren bir başka kıymetli düzenleme ise bataryaların çıkarılabilirliği ve değiştirilebilirliği oluyor. Taşınabilir batarya içeren eserlerde, bataryaların eserin kullanım ömrü boyunca en son kullanıcı tarafından kolaylıkla çıkarılabilir ve değiştirilebilir olması temel alınacak. Özel alet, ısı yahut kimyasal çözücü gerektirmeyen süreçler “kolay çıkarılabilirlik” kapsamında pahalandırılacak. Suya sağlam yahut tıbbi kimi aygıtlar için ise güvenlik gerekçesiyle istisnalar tanımlanıyor. Burası, akıllı telefon yahut giyilebilir teknoloji üreticileri için bir hareket alanı oalbilir.

Etiketleme ve işaretleme tarafında da kapsamlı yenilikler bulunuyor. Tüm bataryalar, başka toplama sembolü, kapasite bilgisi, şarj edilebilirlik durumu ve ağır metal içeriği üzere bilgileri içeren etiketler taşımak zorunda olacak. Kadmiyum ve kurşun içeren bataryalarda bu metallerin kimyasal sembolleri açıkça belirtilecek. Emel, hem tüketiciyi bilgilendirmek hem de atık bataryaların başka toplanmasını kolaylaştırmak.

Sabit batarya güç depolama sistemleri için ise güvenlik testleri ve teknik evrak mecburiliği öne çıkıyor. Yangın, patlama ve gibisi risklere karşı yapılan testlerin belgelenmesi, mümkün tehlikeler için azaltıcı tedbirlerin tanımlanması ve bu bilgilerin teknik belgede yer alması gerekecek.

Genel çerçevesiyle bakıldığında yönetmelik taslağı, Türkiye’de batarya bölümünü AB mevzuatıyla uyumlu, daha şeffaf ve daha sürdürülebilir bir yapıya kavuşturmayı amaçlıyor. Taslağın yürürlüğe girmesiyle birlikte hem üreticiler hem de ithalatçılar için önemli teknik ve idari yükümlülükler doğacak. Bakanlık web sitesinde yönetmelik taslağını görüşe de açmış durumda.