NASA, cihanın en yıkıcı ve birebir vakitte en öğretici olaylarından birini gözler önüne seren çarpıcı bir çalışmaya imza attı. Chandra X-ışını Gözlemevi tarafından 25 yıla yayılan müşahedelerle hazırlanan yeni vakit atlamalı görüntü (timelapse), Kepler süpernova (SN 1604) kalıntısının uzayda nasıl genişlediğini ve etrafındaki hususlarla nasıl etkileşime girdiğini tüm ayrıntılarıyla ortaya koyuyor.

Işık suratının yüzde 2’sine ulaşan enkaz

Hazırlanan görüntü 2000, 2004, 2006, 2014 ve 2025 yıllarında elde edilen beş farklı X-ışını data setinin bir ortaya getirilmesiyle oluşturuldu. İmgelerde, parlak ve neon renkleri andıran bir enkaz halkasının vakitle büyüyerek uzaya yanlışsız yayıldığı net biçimde görülüyor. Bu genişleme sırasında süpernova kalıntısı, daha evvel uzaya savrulmuş gaz ve hususlarla çarpışarak karmaşık bir yapı oluşturuyor.

Kepler süpernova kalıntısı Samanyolu Galaksisi içinde, Dünya’dan yaklaşık 17 bin ışık yılı uzaklıkta bulunuyor. Bu görece yakın aralık, gökbilimcilerin kalıntının gelişimini insan ömrü ölçeğinde gözlemleyebilmesine imkan tanıyor.

Araştırmalar, süpernova kalıntısının farklı bölgelerinde dikkat cazip sürat farkları olduğunu ortaya koyuyor. İmgenin alt kısmına hakikat ilerleyen enkaz, saatte yaklaşık 22,2 milyon kilometre, yani ışık suratının yüzde 2’si kadar bir süratle hareket ediyor. Buna karşılık üst bölgelerdeki genişleme suratı saatte yaklaşık 6,4 milyon kilometre, öbür bir tabirle ışık suratının yüzde 0,5’i seviyesinde kalıyor. Şayet, ışık suratının yüzde 2’sine ulaşan bir aracımız olsaydı olay yerine 850 bin yılda gidebilirdik. İnsanlığın en süratli uzay aracı Parker Solar Probe, ışık suratının sadece 0,064’üne ulaşmıştı.

Bilim beşerlerine nazaran bu bariz farkın temel nedeni, üst bölgelerde bulunan daha ağır gaz yapısının enkazı yavaşlatması. Alt kısımlarda ise gaz daha seyrek olduğundan kalıntının çok daha süratli ilerlemesi mümkün oluyor.

1604’te gözlenen yıldız ölümü

Kepler süpernova kalıntısının kökeni, bir vakitler var olan beyaz cüce bir yıldıza dayanıyor. Bu yıldız, kritik kütlesini aşmasının akabinde büyük bir termonükleer patlama ile yok oldu. Patlamanın, beyaz cücenin yakınındaki bir kırmızı dev yıldızla etkileşime girmesi ve bu süreçte fazla kütle kazanmasıyla tetiklenmiş olabileceği düşünülüyor.

Söz konusu patlama, 1604 yılında Alman gökbilimci Johannes Kepler tarafından gözlemlendi ve bu olay, Samanyolu’nda çıplak gözle görülebilen son süpernova olarak kayıtlara geçti. Kepler süpernovası, kozmolojide büyük kıymete sahip olan Tip Ia süpernova sınıfında yer alıyor.

Tip Ia süpernovalar, kozmostaki araların ölçülmesinde ve cihanın genişleme suratının hesaplanmasında kritik bir rol oynuyor. Süpernova patlamalarının uzaya saçtığı elementler birebir vakitte yeni yıldızların ve gezegenlerin yapı taşlarını oluşturuyor.