Enerji altyapısını sürdürülebilir ve yenilenebilir kaynaklara dönüştürmeye çalışan ülkeler için güç depolama tesisleri, dönüşümün en kritik bileşenlerinden biri olarak öne çıkıyor. Yenilenebilir kaynakların tabiatı gereği süreksiz üretim yapması, gücün bol olduğu saatlerde depolanmasını mecburî kılıyor. Bu alanda zorluk yaşayan ülkelerden birisi de Yunanistan.

Üç ihale, sıfır şebeke bağlantısı

Yunanistan, güç dönüşümünü hızlandırmak maksadıyla son üç yılda bağımsız, şebeke öncesi batarya depolama projeleri için üç farklı ihale düzenledi. Bu süreçte toplam 900 MW’lık depolama kapasitesi için geliştirme müsaadeleri verildi. Lakin ortadan geçen vakte karşın ihale kapsamında kazanan projelerden tek bir megavat bile ulusal şebekeye bağlanabilmiş değil. Buna rağmen yaklaşık 300 MW’lık batarya sistemi fiilen kurulmuş durumda ve sadece elektrik irtibatı bekliyor.

İlk batarya depolama ihalesi 2023 yılında gerçekleştirildi ve 12 proje ile toplam 412 MW kapasite tahsis edildi. 2024’te yapılan ikinci ihalede 11 projeye 300 MW, 2025’teki üçüncü ihalede ise 189 MW ek kapasite için müsaade verildi. Kağıt üzerinde süratli ilerleyen bu süreç, uygulama basamağında önemli bir tıkanıklıkla karşı karşıya kaldı.

Öte yandan kurulu olan projelerin neden temaslarının gerçekleşmediği ise şimdi net olarak açıklanabilmiş değil. Mevzuata nazaran, birinci iki ihalede kazanan projelerin 2025 yılı sonuna kadar ticari işletmeye geçmesi gerekiyordu.

Depolama tesisini kurmak yetmiyor

Bazı yatırımcılar, enerji piyasası yapısının gereğince net olmaması ve ilgili kurumların taleplere geç yanıt vermesini temel sorun olarak gösteriyor. Başka bir küme ise, ihalelerde gerçekçi olmayan düşük fiyat teklifleri sunulduğunu, bu nedenle birtakım projelerin finansal açıdan zorlandığını ve inşaat sürecinin yavaşladığını savunuyor.

Uzmanlara nazaran Yunanistan, artan yenilenebilir güç üretimini dengeleyebilmek için yaklaşık 8 GW güç depolama kapasitesine muhtaçlık duyuyor. Aksi halde üretim fazlası, yenilenebilir güç santrallerinin zarurî olarak devre dışı bırakılmasına yol açmaya devam edecek. Hakikaten ülkede 2025 yılında yaklaşık 1,85 TWh yenilenebilir güç şebekeye aktarılamadı ve bu kaybın büyük kısmı, gün içi üretimin ağırlaştığı saatlerde devre dışı bırakılan güneş gücünden kaynaklandı.

Yetkililer, yenilenebilir güçteki bu kesintilerinin 2025’te geçen yıla nazaran on kat arttığını, 2026’da ise 2024’e kıyasla yirmi kat daha fazla kesinti yaşanabileceğini belirtiyor. Bu tablo karşısında bölümün odağı Yunanistan’ın devreye aldığı 4,7 GW kapasiteli büyük ölçekli bağımsız güç depolama programına çevrilmiş durumda. Öncelikli şebeke teması hakkı tanınan bu projelerin, rastgele bir sübvansiyon olmadan özgür piyasa şartlarında hayata geçirilmesi planlanıyor.

Türkiye’de durum ne?

Enerji Depolama Endüstrileri Derneği (EDEDER) Başkanı Doğa Can Bayram, Türkiye’nin hem mevcut sanayi altyapısı hem de mühendislik kabiliyeti sayesinde batarya teknolojilerine süratle ahenk sağladığını belirtiyor. Bayram’a nazaran metal sanayi, kablo, trafo ve orta tansiyon ekipmanları üretimindeki güçlü yapı, Türkiye’yi Avrupa ve etraf ülkeler için potansiyel bir batarya ve depolama merkezi haline getiriyor. Bu kapsamda 2026 yılında toplam 1.5 GWh’lik batarya kapasitesinin devreye alınması bekleniyor. Bunun 300 MWh’lik kısmının birinci yarıda sisteme girmesi planlanıyor. Türkiye, 35 GW depolamalı elektrik yatırımı ön lisansı vermiş durumda.

Türkiye’nin depolama alanındaki bir öteki avantajı ise yazılım ve dijitalleşme tarafında yarattığı katma bedel. Bayram, donanım üretiminde Çin ile rekabetin sıkıntı olduğuna dikkat çekerken, yazılım, güç idaresi ve mühendislik tahlillerinin Türkiye için kıymetli bir ihracat fırsatı sunduğunu vurguluyor. Elektrik depolama sistemlerinin yaygınlaşmasıyla Türkiye’nin, öbür ülkelerin elektrik havuzlarına muhtaçlık duymadan bağımsız bir ada sistemi üzere yönetilebilir bir güç yapısına yaklaşabileceği söz ediliyor.

Bu hususta Bayram, “Türkiye, Avrupa enterkon­nekte sisteminin bir modülü ancak bölgedeki gerginlikler ortada. Depolama ile 5-15 gigavat (GW) ortası bir batarya kapasitesine ulaştığımızda ülkeyi diğer bir havuza bağlı olmadan, büsbütün bağımsız halde ‘ada gibi’ yöne­tebiliriz. Bu, ulusal güç güven­liği açısından son derece strate­jik bir yatırım” diyor.